Η Ελλάδα μπορεί να έφτασε στην «ημέρα απελευθέρωσης» μετά την έξοδο από σχεδόν 9 χρόνια διεθνούς διάσωσης ή οικονομικής υποστήριξης στις 21 Αυγούστου, σύμφωνα με τον Πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, αλλά τα χρόνια της λιτότητας έχουν αφήσει το σημάδι τους στην υγειονομική περίθαλψη. 

Οι διεθνείς πιστωτές, συμπεριλαμβανομένων των εταίρων της Ευρωζώνης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, επέβαλαν σκληρά μέτρα λιτότητας ως αντάλλαγμα δανεισμού άνω των 260 δισ. ευρώ από τότε που άρχισε η κρίση του κρατικού χρέους στις αρχές του 2010. 

Ωστόσο, το χρέος της χώρας παραμένει το υψηλότερο στην ευρωζώνη, φθάνοντας το 180% της εθνικής παραγωγής, πράγμα που σημαίνει ότι η φορολογία θα παραμείνει υψηλή και οι επιλογές για τις κοινωνικές δαπάνες περιορισμένες, αναφέρουν οι αναλυτές. 

Οι προκλήσεις για την υγειονομική περίθαλψη συμπεριλαμβάνουν αυξανόμενο ποσοστό θνησιμότητας, "brain drain" επαγγελματιών, χαμηλές δαπάνες για την υγειονομική περίθαλψη και φιλοξενία χιλιάδων μεταναστών. «Η άνοδος των ποσοστών θνησιμότητας τα τελευταία χρόνια αποδεικνύει ότι το σύστημα δεν αποδίδει και είναι αναποτελεσματικό», δήλωσε στο The Lancet ο Βασίλης Κοντοζαμάνης, σύμβουλος, π. γενικός γραμματέας του ελληνικού υπουργείου Υγείας μέχρι το 2015. "Επίσης, ανησυχώ πολύ για την επιδείνωση των άλλων δεικτών υγείας, την αύξηση των καταστροφικών δαπανών για την υγεία των νοικοκυριών καθώς και τη μείωση της ποιότητας των υπηρεσιών."

Το συνολικό ποσοστό θνησιμότητας της Ελλάδας αυξήθηκε κατά περίπου 5,6% από το 2000 ως το 2010, και στη συνέχεια κατά 17,7% κατά τη διάρκεια των 6 ετών μετά την επιβολή μέτρων λιτότητας, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The Lancet Public Health τον Ιούλιο. 
Το ποσοστό θνησιμότητας αυξήθηκε τρεις φορές πιο γρήγορα από ό, τι στη Δυτική Ευρώπη συνολικά, σε μια εποχή όπου τα ποσοστά θνησιμότητας μειώνονται παγκοσμίως. 

Η χώρα είδε επίσης την απομάκρυνση 400.000 Ελλήνων που έχουν μεταναστεύσει, κυρίως σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), από το 2010. Ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει περισσότερους από 18.000 γιατρούς, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών. 
Τα νησιά, ιδίως, υποφέρουν από σοβαρή έλλειψη προσωπικού.

Η διαρροή εγκεφάλων σε συνδυασμό με χαμηλότερα επίπεδα δαπανών για την υγειονομική περίθαλψη κατέστησε την ανάγκη μεταρρύθμισης πιο επείγουσα από ποτέ, δήλωσε στο The Lancet ο Ευάγγελος Λιάρας από το Chatham House’s Centre on Global Health Security. "Δεν είναι όλα κατ΄ ανάγκη αρνητικά, καθώς η κρίση έφερε στο φως ορισμένα σκάνδαλα υπέρβασης δαπανών, ιδίως στα φάρμακα. Η κρίση ανέδειξε επίσης μια άλλη λανθασμένη κατανομή των πόρων, διότι εκπαιδεύαμε πάρα πολλούς πτυχιούχους ιατρικής. Ο συνολικός αριθμός των γιατρών μειώθηκε, αλλά επέστρεψε περίπου στις 71.000, όσο ήταν πριν από την κρίση το 2011", ανέφερε".

Αλλά οι πιο ευάλωτοι άνθρωποι ήταν αυτοί που επλήγησαν περισσότερο από τις περικοπές, συμπεριλαμβανομένων των ηλικιωμένων, των ατόμων με χρόνιες ασθένειες, των ανέργων και των ατόμων με χαμηλότερα εισοδήματα." 

Έχουν ξεκινήσει μεταρρυθμίσεις στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένης της κάλυψης των ανασφαλίστων, από ένα δίκτυο πρωτοβάθμιας περίθαλψης που η πρόσβαση είναι δωρεάν. Σχεδόν 100 νέες μονάδες πρωτοβάθμιας υγείας, γνωστές ως TOMY, έχουν δημιουργηθεί από τον Δεκέμβριο του 2017, με στόχο να καλύψουν ολόκληρο τον πληθυσμό σε λίγα χρόνια, δήλωσε ο ΠΟΥ. 

Ωστόσο, η ανάκαμψη είναι αργή, δήλωσε η Δόμνα Μαρία Μιχαηλίδου του Κέντρου Μελετών Ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. «Οι TOMY δεν  έχουν παρουσιαστεί σωστά στους ανθρώπους, έτσι η προσέλευση και πρόσληψη γιατρών και προσωπικού ήταν χαμηλή και δεν λειτουργούν όπως αναμενόταν», είπε στο The Lancet. Η κ. Μιχαηλίδου εκτιμά ότι έπρεπε να πραγματοποιηθούν περαιτέρω μεταρρυθμίσεις, όπως η εφαρμογή κεντρικών προμηθειών στα νοσοκομεία, η επεξεργασία δεδομένων των ήδη συλλεγόμενων ηλεκτρονικών δεδομένων για τη βελτίωση των πρωτοκόλλων και η μεγαλύτερη εποπτεία του ιδιωτικού τομέα, ο οποίος έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια. 

Παράλληλα με την οικονομική κρίση, η Ελλάδα βρισκόταν στην πρώτη γραμμή της μεταναστευτικής κρίσης που προσπάθησε να φτάσει στην Ευρώπη από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Περίπου 1 εκατομμύριο μετανάστες πέρασαν από την Τουρκία στα νησιά της Ελλάδας το 2015, αλλά η διαδρομή αυτή σχεδόν έκλεισε αφού η ΕΕ και η Άγκυρα συμφώνησαν για συμφωνία για να σταματήσουν τη ροή τον Μάρτιο του 2016. Η Ελλάδα, όπως και οι οργανισμοί βοήθειας, εργάστηκαν σκληρά για να φροντίσουν για τους μετανάστες. Ωστόσο, η έκθεση της Human Rights Watch που δημοσιεύθηκε την 1η Αυγούστου, με τίτλο "Ελλάδα: Τα παιδιά που αποκλείστηκαν από την υγειονομική περίθαλψη", περιέγραψε πώς οι γραφειοκρατικές καθυστερήσεις και η παρεμπόδιση από τις ελληνικές αρχές έχουν αφήσει ορισμένα παιδιά που ζητούν άσυλο να περιορίζονται στα νησιά του Αιγαίου χωρίς πρόσβαση στην απαραίτητη ιατρική περίθαλψη στην ενδοχώρα. Σύμφωνα με την έκθεση, βάσει πολιτικής που υποστηρίζεται από την ΕΕ, η Ελλάδα κρατά τους αιτούντες άσυλο στα νησιά μέχρι να εκδικαστούν τα αιτήματά τους για άσυλο. "Ήμουν συγκλονισμένος από αυτό που είδα και δεν ξέρουμε πόσα παιδιά θα μπορούσαν να έχουν πεθάνει", δήλωσε στο Lancet, ο Bill Van Esveld, συγγραφέας της έκθεσης.

*Η κ. Sharmila Devi είναι αρθρογράφος του "The Lancet"