Συνολικά 2.500 νοικοκυριά (περίπου 10.000 άνθρωποι) θα επιτρέψουν σε μια ομάδα επιστημόνων - μεταξύ των οποίων ο κ. Αριστείδης Πατρινός, που έχει ηγετικό ρόλο - να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο την καθημερινή ζωή τους: πού πάνε, τι τρώνε, σε ποιον μιλάνε, τι αγοράζουν, τι ψηφίζουν, πώς μεγαλώνουν, από τι αρρωσταίνουν. Και αυτό θα γίνει για 20 ολόκληρα χρόνια! Το πρόγραμμα HUMAN (Human Understanding through Measurement and Analysis - Ανθρώπινη Κατανόηση μέσω Μέτρησης και Ανάλυσης), που υποστηρίζεται από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και το φιλανθρωπικό Ίδρυμα Kavli, θα συλλέξει έναν τεράστιο όγκο προσωπικών δεδομένων, τα οποία στη συνέχεια οι επιστήμονες - γιατροί, ειδικοί των υπολογιστών, κοινωνιολόγοι, ψυχολόγοι κ.ά.- θα αναλύουν για χρόνια.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο ΑΠΕ και στον Παύλο Δρακόπουλο, ο κ. Πατρινός είπε ότι ελπίζει πως το ΗUMAN θα αποκαλύψει, επιτέλους, το μεγάλο μυστήριο: πώς και γιατί οι άνθρωποι παίρνουν τις διάφορες αποφάσεις τους. Δηλώνει αισιόδοξος ότι, αν και το κόστος του σχεδίου είναι ακόμη άγνωστο, θα βρεθεί η αναγκαία χρηματοδότηση, ενώ δεν ανησυχεί καθόλου για έλλειψη εθελοντών, που θα δεχθούν να θέσουν τη ζωή τους στο μικροσκόπιο. Κατανοεί τους φόβους ορισμένων περί «Μεγάλου Αδελφού», αλλά θεωρεί ότι είναι λάθος να «φρενάρουμε» την επιστημονική περιέργεια. Πιστεύει ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε την ολοένα μεγαλύτερη διασύνδεση των ζωών μας και την αξιοποίηση των «Μεγάλων Δεδομένων», τα οποία, όπως λέει, θα μπορούσαν να βοηθήσουν την Αθήνα και την Ελλάδα να ξεπεράσουν τα προβλήματά τους.

Ο κ. Α. Πατρινός είναι καθηγητής στα Τμήματα Μηχανολόγων και Χημικών/Βιομοριακών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ν.Υόρκης, σύμβουλος στο υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, στο CUSP και στη Synthetic Genomics, καθώς και μέλος στα ΔΣ των εταιρειών Tsakos Energy Navigation και Liberty Biosecurity και του Ελληνο-Αμερικανικού Πανεπιστημίου, ενώ συμμετέχει και στην επιτροπή ατμοσφαιρικών επιστημών και κλίματος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ. Έχει βραβευθεί κατ' επανάληψη από την Αμερικανική κυβέρνηση και το 2013 τα ΕΛΤΑ τον συμπεριέλαβαν στην αναμνηστική σειρά γραμματοσήμων «Διακεκριμένες ελληνικές προσωπικότητες».

Ακολουθεί μέρος της συνέντευξης:

ΕΡ: Γιατί χρειάζεται ένα τόσο φιλόδοξο και μακρόχρονο πρόγραμμα 20 ετών και τι ελπίζουν οι επιστήμονες να μάθουν από αυτό;

ΑΠ: Ο βασικός στόχος του σχεδίου HUMAN είναι να προσδιορίσει πώς και γιατί τα ανθρώπινα όντα παίρνουν τις αποφάσεις που παίρνουν. Αυτό έχει υπάρξει ένα επιστημονικό μυστήριο επί αιώνες, αλλά τώρα πια έχουμε τα επιστημονικά εργαλεία για να φθάσουμε στην καρδιά του μυστηρίου λόγω της ωρίμανσης επιστημονικών πεδίων όπως η γενετική, η νευροεπιστήμη και η επανάσταση των Μεγάλων Δεδομένων (Big Data).

Έχουμε τώρα την ευκαιρία να μελετήσουμε μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, ώστε να συλλέξουμε τα αναγκαία δεδομένα για να απαντήσουμε στα σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τη λήψη αποφάσεων από τους ανθρώπους. Χρειαζόμαστε μια μακρά περίοδο χρόνου, έτσι ώστε τα στοιχεία αυτά να καλύπτουν μια ευρεία γκάμα αποφάσεων για πράγματα, όπως π.χ. γιατί οι άνθρωποι επιλέγουν τις σπουδές και την καριέρα που επιλέγουν, τις συζύγους τους, τα μέρη όπου ζουν, τον αριθμό των παιδιών τους, τους προορισμούς των διακοπών τους, τις αποφάσεις που αφορούν την υγεία τους, τους πολιτικούς που ψηφίζουν κ.α. Θα είναι μια συναρπαστική εξέλιξη, που μπορεί να μας δώσει πολύτιμες ενοράσεις σε βάθος για τη συμπεριφορά των ανθρώπινων όντων.

ΕΡ: Πόσο εκτιμάτε ότι θα κοστίσει το HUMAN και πώς θα χρηματοδοτηθεί;

ΑΠ: Είμαστε στα αρχικά στάδια της εκτίμησης του πλήρους κόστους του σχεδίου. To μόνο που μπορώ να πω είναι ότι σίγουρα δεν θα κοστίσει όσο το Πρόγραμμα Ανθρωπίνου Γονιδιώματος. Οι δαπάνες για τις αναλύσεις του γονιδιώματος και για τις νευροαπεικονίσεις μειώνονται γρήγορα, έτσι πιστεύω ότι δεν θα πάθουμε σοκ, όταν θα έχουμε μια τελική εικόνα για το κόστος. Πολλά από τα Μεγάλα Δεδομένα από τις συσκευές που φοριούνται (Fitbit κ.α.), από τα κοινωνικά δίκτυα (Facebook, Twitter κ.α.) και από τους αισθητήρες (κάμερες, ανιχνευτές ρύπανσης κ.α.) γίνονται όλο και πιο κοινότοπα και εύκολο να αποκτηθούν. Επιπλέον, οι συνέργειες με άλλες παράλληλες προσπάθειες θα κάνουν τα πράγματα πολύ οικονομικά.

ΕΡ: Πώς θα γίνεται η παρακολούθηση 2.500 σπιτιών και 10.000 ανθρώπων;

ΑΠ: Η υλικοτεχνική υποδομή για την παρακολούθηση είναι εντυπωσιακή και ήδη πολλή προσπάθεια και χρόνος επενδύονται, ώστε να διασφαλίσουμε πως θα έχουμε ένα απαιτητικό και σταθερό σύστημα, που θα εγγυάται τη συνεπή και ποιοτική απόκτηση των δεδομένων. Οραματιζόμαστε τακτικές και περιοδικές επισκέψεις των συμμετεχόντων στο σχέδιο σε διάφορα ιατρικά κέντρα, με τα οποία έχουμε συμφωνίες, για την απόκτηση ολοκληρωμένων ιατρικών δεδομένων (γενετικές εξετάσεις, λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες κ.α.).

Θα έχουμε, επίσης, εκπαιδεύσει προσωπικό που θα παρακολουθεί πολλές από τις μη ιατρικές πλευρές της ζωής των εθελοντών, καθώς και τη συνεχή ροή των Μεγάλων Δεδομένων. Χωρίς αμφιβολία, θα υπάρξουν πολλές προκλήσεις για την απόκτηση καλών δεδομένων, αλλά έχω εμπιστοσύνη πως έχουμε ικανούς και αφοσιωμένους συνεργάτες για να το πετύχουμε αυτό.

ΕΡ: Έχετε προσωπικά εμπλακεί με διάφορους τομείς, όπως ενέργεια, περιβάλλον, γενετική κ.α. Τι σας ώθησε να ασχοληθείτε και με το HUMAN;

ΑΠ: Είμαι ένας επιστημονικός ημίαιμος - ένας ευγενικός τρόπος να αποκαλέσω τον εαυτό μου μπάσταρδο- και είμαι περήφανος γι' αυτό. Σέβομαι τους επιστήμονες που αφιερώνουν τις καριέρες τους σε εστιασμένες επιδιώξεις, αλλά για μένα η ζωή είναι πολύ σύντομη. Απλώς υπάρχουν πάρα πολλά ενδιαφέροντα, γοητευτικά και προκλητικά προβλήματα εκεί έξω, τα οποία παραβιάζουν τα σύνορα ανάμεσα στα επιστημονικά πεδία.

 Ακριβώς πάνω σε αυτά τα σύνορα, πιστεύω ότι θα γίνουν οι ανακαλύψεις με τις σημαντικότερες επιπτώσεις για την ανθρωπότητα. Σε αυτά τα σύνορα νιώθω πιο άνετα και συναρπαστικά και εκεί θα βρίσκομαι πάντα, εωσότου σβήσω. Δεν είμαι σίγουρος για πόσο καιρό θα εμπλέκομαι στο σχέδιο ΗUMAN, αλλά σίγουρα όσο ζώ.

 ΕΡ: Έχουν εκφρασθεί αναμενόμενες αντιρρήσεις ότι το HUMAN θυμίζει "Μεγάλο Αδελφό" μεγάλης κλίμακας. Πόσο δικαιολογημένοι είναι αυτοί οι φόβοι;

 ΑΠ: Ναι, φυσικά υπάρχουν τέτοιες ανησυχίες και δεν θα τις αγνοήσω. Ανακαλύπτοντας με ποιούς τρόπους οι άνθρωποι παίρνουν αποφάσεις, μπορεί να βάλει σε πειρασμό μερικούς να χειραγωγήσουν τη λήψη των αποφάσεων για εγωιστικούς και ανόσιους λόγους. Κάθε ανακάλυψη έχει τη σκοτεινή πλευρά της, αλλά είναι άσκοπο να περιορίσουμε ή να αποθαρρύνουμε την ανθρώπινη περιέργεια, προκειμένου να αποφύγουμε αυτές τις καταχρήσεις.

Το κλειδί είναι πάντα να μελετούμε και να προβλέπουμε τέτοιες καταχρήσεις και να εργαζόμαστε σκληρά για να στήσουμε προστατευτικούς μηχανισμούς, ώστε να τις μετριάσουμε. Είμαστε συνεχώς σε εγρήγορση για τέτοιες απειλές και πιστεύω ότι τα έχουμε πάει λογικά καλά έως τώρα. Έχουμε δεσμευτεί για αέναη επαγρύπνηση, η οποία είναι το τίμημα της ελευθερίας που απολαμβάνουμε.

ΕΡ: Πόσο κινδυνεύει η ιδιωτικότητά μας, αλλά και πόσο θα αυξηθεί το συστημικό ρίσκο για μια πιθανή ολική κατάρρευση των ολοένα πιο διασυνδεμένων κοινωνιών;

ΑΠ: Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτός ο νέος κόσμος θέτει πολλές απειλές για την προστασία της ιδιωτικότητάς μας. Στην πραγματικότητα, ίσως πρέπει να επαναδιαπραγματευτούμε -πρωτίστως με τους εαυτούς μας- τον ορισμό μας της 'ιδιωτικότητας'.

Αναμφίβολα, κάποια στιγμή, θα υπάρξει κάποια αντίδραση και κάποια μελλοντική γενιά μπορεί να υπαναχωρήσει από την τωρινή τάση για συνεχή διασύνδεση. Από όσο όμως μπορώ να διακρίνω, θα χρειαστούμε περισσότερη διασύνδεση στις επερχόμενες δεκαετίες, καθώς θα προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε τις οικολογικές χρονο-βόμβες, που έχουμε μόνοι μας δημιουργήσει, όπως η παγκόσμια κλιματική αλλαγή λόγω της καύσης των ορυκτών καυσίμων. Δεν ανησυχώ για μια "κατάρρευση" της παγκόσμιας υποδομής μας, εκτός από την περίπτωση ενός ανεξέλεγκτου φαινομένου του θερμοκηπίου.

ΕΡ: Μπορούν τα Μεγάλα Δεδομένα να βοηθήσουν την Αθήνα και γενικότερα την Ελλάδα να αντιμετωπίσουν τις διαφόρες προκλήσεις, εν μέσω της οικονομικής κρίσης;

ΑΠ: Με λυπεί η συνεχιζόμενη κρίση στην Ελλάδα και παρακολουθώ τις εξελίξεις, όσο μου επιτρέπει το φορτωμένο μου πρόγραμμα. Ανησυχώ ιδιαίτερα για τη «διαρροή εγκεφάλων» που συμβαίνει, καθώς πολλοί, ιδίως νέοι και επιφανείς έλληνες επιστήμονες, είναι λογικό να αναζητούν μια καλύτερη ζωή και καριέρα στη Δυτική Ευρώπη ή στις ΗΠΑ. Στερούν όμως έτσι την Ελλάδα από αυτά ακριβώς τα ταλέντα τους, που η χώρα χρειάζεται για να ξεφύγει από το σημερινό αδιέξοδο όπου βρίσκεται. Πολλοί από αυτούς τους επιστήμονες είναι ειδικοί στις επιστήμες των Μεγάλων Δεδομένων, που θα ήσαν υπερβολικά πολύτιμα για να βοηθήσουν την Ελλάδα να ξανασταθεί στα πόδια της.

Είμαι πάντα διαθέσιμος να βοηθήσω και να δώσω τη συμβουλή μου στους συμπατριώτες μου Έλληνες, είτε πρόκειται για τον δήμαρχο των Αθηνών, είτε για μέλη της ελληνικής κυβέρνησης. Πιστεύω ότι ένας φορέας στην Αθήνα όπως το CUSP, που ενοποιεί και αναλύει τις πολλές βάσεις δεδομένων που αφορούν διάφορες δραστηριότητες, θα ήταν χρήσιμος για τη λειτουργία αυτής της υπέροχης πόλης.