Τι μπορεί να "μεταμορφώνει" έναν συνηθισμένο άνθρωπο σε δολοφόνο; Η ιδέα ότι πολιτισμένα όντα μπορεί να είναι ικανά για την πιο βάρβαρη πράξη ακούγεται τόσο παράξενη, που, συχνά, για να τη δικαιολογήσουμε, την αποδίδουμε σε "άγρια", ζωώδη ένστικτα. Σε κείνες τις παλιές, "πρωτόγονες" περιοχές τπου εγκεφάλου, που υπερισχύουν της λογικής και προκαλούν ανατροπή. Όμως η πιο "φρέσκια" επιστημονική άποψη υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι που κάνουν βίαιες, κτηνώδεις πράξεις, έχουν πιο αναπτυγμένο εγκέφαλο, που "ξεπερνιέται". Τι σημαίνει αυτό; Ότι στον εγκέφαλό τους γίνονται κάποιες αλλαγές, γνωστές ως Σύνδρομο Ε, όπου το Ε σημαίνει το κακό (evil).

Η εν λόγω θεωρία είναι αμφιλεγόμενη. Άλλοι υποστηρίζουν ότι αυτά συμβαίνουν γιατί σε κάποιους ανθρώπους υπερισχύει το κακό, που όλοι έχουμε μέσα μας. άλλοι λένε ότι το να χαρακτηρίσουμε το κακό ως "ασθένεια", δικαιολογεί τέτοιες ποταπές πράξεις και ευνοεί τη στρατολόγηση νέων ανθρώπων σε οργανώσεις, όπως ο ISIS. Σε κάθε περίπτωση, αν το κακό είναι παθολογική κατάσταση, η κοινωνία θα πρέπει να μπορεί να το αναγνωρίσει και να το διαγιγνώσκει, ώστε να περιοριστεί η μετάδοσή του.

Ανάλογες συμπεριφορές ανθρώπων, που δε διστάζουν να αυτοκτονήσουν υπέρ πίστεως και πατρίδος και να σκοτώσουν χωρίς δισταγμό εκατοντάδες άτομα, έχουν απασχολήσει κι άλλες φορές τους ειδικούς - από την εποχή των Ναζί ακόμη. Το σκεπτικό πίσω από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης αποτέλεσε αντικείμενο επιστημονικής μελέτης, με κάποιους ερευνητές να βλέπουν τους Ναζί σαν πρόθυμους, ιδεολόγους "δήμιους" ή σαν άτομα που τυφλά υπάκουαν τον ηγέτη τους, χωρίς να σκέφτονται. 

Αναγνωρίστε την πάθηση

Το 1996 το Lancet δημοσίευσε κάποια ευρήματα, σύμφωνα με τα οποία κανείς δεν κάνει κτηνωδίες λόγω κάποιας βιολογικής διεργασίας. Όμως ο νευροεπιστήμων Itzhak Fried, από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Λος Άντζελες, σε μελέτη του, που δημοσιεύθηκε το 1997, υποστήριξε με επιχειρήματα ότι ο μετασχηματισμός κάποιων όχι βίαιων ανθρώπων σε δολοφόνους κατά συρροή χαρακτηρίζεται από μια σειρά συμπτωμάτων, που προκαλεί το Σύνδρομο Ε. Ειδικότερα η μελέτη του έδειξε ότι αυτές οι αποτρόπαιες συμπεριφορές είναι το αποτέλεσμα "αντιληπτικού κατάγματος" (cognitive fracture), το οποίο προκαλείται, όταν μία συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου - ο λεγόμενος προμετωπιαίος φλοιός (PFC), που συμμετέχει στη διαδικασία λογικής σκέψης και λήψης αποφάσεων - παύει να δίνει προσοχή στα σήματα που προέρχονται από τον εγκέφαλο και "τρελαίνεται", "εργάζεται" με υπερπολλαπλάσιους ρυθμούς.

"Όπως ο πυρετός κι ο βήχας μπορεί να σημαίνουν πνευμονία, έτσι και η αναγνώριση των συμπτωμάτων αυτού του Συνδρόμου μπορεί να οδηγήσουν στην έγκαιρη διάγνωση της ασθένειας του κακού" εξήγησε ο Fried.

Άλλοι επιστήμονες, εξάλλου, τονίζουν τη συμπεριφορά και την ψυχολογία όσων ανήκουν σε ομάδες. Οι άνθρωποι είμαστε υπερκοινωνικά όντα, που θέλουμε να ανήκουμε σε ομάδες, λέει η νευροεπιστήμων Julie Grèzes, από το École Normale Supérieure, μας καλεί να το σκεφθούμε αναλογικά με τους οπαδούς των ομάδων ή με όσους λατρεύουν μία συγκεκριμένη δραστηριότητα. "Ακόμη κι αν κάποιος ανήκει σε μια μικρή, εφήμερη ομάδα, δείχνει το, πώς αντιμετωπίζει τους "έξω" από την ομάδα. Φανταστείτε πώς μεγεθύνεται αυτό, μεταξύ στρατολογημένων ανθρώπων υπέρ κάποιου σκοπού".

Τα 7 συμπτώματα της νόσου του κακού (Σύνδρομο Ε)

Ωμή επαναλαμβανόμενη βία

Εμμονικές απόψεις

Ταχεία απευαισθητοποίηση απέναντι στη βία

"Επίπεδη" συναισθηματική κατάσταση 

Αποκοπή της βίας από τις καθημερινές δραστηριότητες

Τυφλή υπακοή σε κάποια Αρχή

Αντίληψη των μελών της ομάδας ως ενάρετων