Πλήθος μελετών από έγκυρους διεθνείς Δημόσιους Οργανισμούς, πανεπιστήμια και ανεξάρτητους μελετητές, που αφορούν στη διάρθρωση των συστημάτων υγείας και στην κατάσταση της υγείας των πολιτών των ανεπτυγμένων χωρών, έχουν δει τα τελευταία χρόνια το φως της δημοσιότητας και έχουν γίνει αντικείμενο επεξεργασίας από αυτούς που παίρνουν αποφάσεις. Τα στοιχεία των μελετών αφορούν κυρίως εργαλεία πολιτικής, χρηματοδότηση, βέλτιστη αξιοποίηση των πόρων, αλλά κυρίως βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας. Αναλύονται επίσης οι διαφορές, αλλά και οι συγκλίσεις στην οργάνωση και λειτουργία των συστημάτων παροχής υπηρεσιών Υγείας. 

Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, όπου τα συστήματα υγείας είναι κυρίως Δημόσια και η χρηματοδότηση καλύπτεται από την κοινωνική ασφάλιση και τη γενική φορολογία, παρατηρείται μια γενικευμένη εναρμόνιση πολιτικών και πρακτικών. Παρατηρείται επίσης μια σχεδόν εναρμονισμένη πολιτική μέτρων σε περιόδους ανάπτυξης και μια ανάλογη σε περιόδους οικονομικής κρίσης,  με χαρακτηριστικές το διάστημα 2000 - 2009 και το διάστημα 2009 - 2013. 

Στη χώρα μας, που επικρατεί η λογική "πρώτα καίγεται το σπίτι μας και μετά έρχεται η πυροσβεστική", διαχειριστήκαμε με χαρακτηριστική γαλαντομία την περίοδο που θεωρήσαμε ότι έχουμε ανάπτυξη και προσπαθήσαμε, με επίσης χαρακτηριστικό πανικό, να περισώσουμε ότι μπορούσαμε την περίοδο της ύφεσης, με αποτέλεσμα να αποτελούμε ακόμη και σήμερα το "Ευρωπαϊκό παράδοξο". Υψηλές δαπάνες και ως ποσοστό του ΑΕΠ αλλά και κατά κεφαλή, χαμηλή παραγωγικότητα του συστήματος και μειωμένη ικανοποίηση των χρηστών.  

Και εύλογα θα αναρωτηθεί κάποιος: Μα τι συμβαίνει και οι άλλοι δεν αρρωσταίνουν; Ε λοιπόν και οι άλλοι αρρωσταίνουν, και νοσηλεύονται, και παίρνουν φάρμακα και πάντα αναφερόμαστε σ΄ αυτούς όταν θέλουμε να καυτηριάσουμε την ελληνική πραγματικότητα. 

Για παράδειγμα οι Δανοί. 

Από το 1970, το σύστημα Υγείας στη Δανία πέρασε στην ευθύνη των Περιφερειών και των Δήμων. Η χρηματοδότηση γίνεται από περιφερειακούς και δημοτικούς φόρους με συνεχή αναβάθμιση πόρων και υπηρεσιών σε περιφερειακό επίπεδο. Τα νοσοκομεία ανήκουν και διοικούνται από τις Περιφέρεις και η χρηματοδότηση συνδέεται με την παραγωγικότητα, την έμφαση σε παροχές σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, τη μείωση των αναμονών και τη βελτίωση της ποιότητας. Ο ασθενής μπορεί να νοσηλευτεί σε οποιοδήποτε νοσοκομείο της χώρας, δωρεάν.

Η Πρωτοβάθμια και η πρόληψη παρέχονται κυρίως από ιδιώτες γιατρούς GPs, που συμβάλλονται με το σύστημα και αμείβονται με  συνδυασμό κατά κεφαλή και κατά πράξη. Οι περιφέρειες ορίζουν τον αριθμό των γιατρών και τον τόπο, ενώ οι αμοιβές και οι συνθήκες εργασίας προκύπτουν από διαπραγμάτευση Κυβέρνησης και Ιατρικών συλλόγων. Η επίσκεψη στον GP είναι δωρεάν, όπως  δωρεάν είναι και η επίσκεψη σε ειδικό γιατρό μετά από παραπομπή του GP.  Ειδικότερα οι δωρεάν υπηρεσίες  ΠΦΥ παρέχονται αν ο πολίτης επιλέξει έναν από τους δύο γιατρούς της γειτονιάς που του προτείνει το σύστημα (Group 1) ή ένα από όλους τους συμβεβλημένους γιατρούς της ευρύτερης περιοχής (Group 2), ή σε συμβεβλημένο ειδικό γιατρό χωρίς παραπομπή από GP οπότε και πρέπει να πληρώσει συμμετοχή.  Οι γιατροί της ΠΦΥ δουλεύουν κατά μόνας ή σε ομάδες, οπότε και το πολυϊατρείο εφημερεύει όλο το 24ωρο.  

Ο ρόλος της Κυβέρνησης είναι περιορισμένος: Ρυθμίζει, συντονίζει, βάζει στόχους πολιτικής και guidelines, νομοθετεί, προωθεί τη συνεργασία μεταξύ των φορέων, ελέγχει την ποιότητα των υπηρεσιών και αντιμετωπίζει τις απαιτήσεις των ασθενών. Από το  2005 λειτουργεί το Ινστιτούτο Ποιότητας και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας

Η λογοδοσία και ο έλεγχος υποστηρίζονται από ένα εκτεταμένο σύστημα e - Health.  Όλοι οι γιατροί του συστήματος (Πρωτοβάθμιας και  νοσοκομείων) χρησιμοποιούν Electronic Medical Records (EMR), τηρούν πλήρη ηλεκτρονικά αρχεία με πλήρη κλινική εικόνα των ασθενών τους  και ηλεκτρονική συνταγογράφηση

Η συνταγογράφηση γίνεται ηλεκτρονικά και η συμμετοχή των ασθενών είναι 100%, 50%, 25% και 15%, ανάλογα με την κατηγοριοποίηση των φαρμάκων. Κάθε ασθενής έχει προσωπική κάρτα φαρμάκων όπου καταγράφονται ηλεκτρονικά τα είδη και η αξία  των φαρμάκων που αγοράζει κάθε φορά. Ο ασθενής δικαιούται επιστροφές αν η ετήσια κατανάλωση υπερβαίνει κάποιο ποσό. Οι ασθενείς με χρόνια νοσήματα μπορούν να αιτηθούν απαλλαγή ή μειωμένη συμμετοχή,  αν η ετήσια δαπάνη υπερβαίνει τις 3.600 Κορόνες. Το ίδιο και οι συνταξιούχοι ή άτομα με χαμηλό εισόδημα.  

Στην αναζήτηση των αιτιών  της δραματικής διαφοράς των συστημάτων παροχής υπηρεσιών υγείας των δύο χωρών, δεν θα πρέπει να σταθούμε στα κλασικά κλισέ (φταίνε οι πολιτικοί ή η κρίση ή τα συμφέροντα ή η παραοικονομία) αλλά θα πρέπει να αναζητηθούν τα πραγματικά αίτια που παράγουν συνεχώς ανισότητες, που κατασπαταλούν κοινωνικούς πόρους και που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.

Με βάση τη διεθνή τυπολογία κοινωνικής πολιτικής, όπως αυτή αναπτύχθηκε τις τελευταίες δεκαετίες, η Ελλάδα κατατάσσεται στο μεσογειακό ή στο νοτιοευρωπαϊκό μοντέλο κράτους πρόνοιας. Το μοντέλο αυτό έχει τα χαρακτηριστικά της συντηρητικής /κορπορατίστικης λειτουργίας, με χαμηλό επίπεδο κοινωνικών παροχών και με παράλληλη δημιουργία ευνοούμενων ομάδων πολιτών. Χαρακτηρίζεται δηλαδή από το φαινόμενο της "θεσμικής ευνοιοκρατίας" όπου οι κρατικοί θεσμοί είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε κομματικές παρεμβάσεις και ισχυρές ομάδες πίεσης. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι τα πάντα ρυθμίζονται από την κεντρική κυβέρνηση (νομοθέτηση, έλεγχος, χρηματοδότηση, διορισμοί, αμοιβές, αποζημίωση ιδιωτικού τομέα, κλπ) και πως κάθε προσπάθεια αποκέντρωσης αποφάσεων και μόνο, δεν προχώρησε ούτε βήμα επί 10 και πλέον χρόνια.

Με δεδομένο ότι το μεγαλύτερο μέρος των κοινωνικών δαπανών απορροφώνται από τις υπηρεσίες Υγείας, η συνεχής και εν πολλοίς ανεξέλεγκτη διόγκωση των δαπανών υγείας στη χώρα μας τα χρόνια της ανάπτυξης έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης στο δημοσιονομικό εκτροχιασμό της χώρας. Τα χρόνια της κρίσης και της ανάγκης λήψης μέτρων δραστικών περικοπών, το σύστημα αποδείχθηκε ανίσχυρο να καλύψει τις ανάγκες των πολιτών και ιδίως των ασθενέστερων. 

Στη Δανία αντίθετα το μοντέλο κοινωνικής πολιτικής εντάσσεται στο κοινωνικό-δημοκρατικό μοντέλο που χαρακτηρίζεται ως το πιο ολοκληρωμένο, αφ΄ ενός διότι οργανώνεται, χρηματοδοτείται και λειτουργεί αποκεντρωμένα και αφ' ετέρου επειδή δίνει μεγάλη έμφαση στην αναδιανομή, την ισότητα και την καθολικότητα των παροχών. Αντίθετα με την Ελλάδα, στη Δανία παρατηρήθηκε ελάχιστη μείωση των συνολικών δαπανών για την υγεία τα χρόνια της κρίσης,  γιατί το σύστημα υγείας είχε ήδη οργανωθεί και  είχε ήδη ελέγξει και ορθολογικοποιήσει τις δαπάνες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η φαρμακευτική κατανάλωση. Στην Ελλάδα η φαρμακευτική δαπάνη, παρ όλες τις δραματικές περικοπές την περίοδο 2010-2013, συνεχίζει το 2013 να κατέχει την πρώτη θέση στις χώρες του ΟΟΣΑ  με 2,8% του ΑΕΠ και η Δανία την τελευταία με 0,5% του ΑΕΠ. Και για να μην ισχυριστεί κάποιος ότι το ΑΕΠ της Δανίας είναι υψηλό, στην κατά κεφαλή φαρμακευτική δαπάνη η Ελλάδα κατέχει την τρίτη θέση στις χώρες του ΟΟΣΑ  με  721 δολάρια και η Δανία την τελευταία με 240 δολάρια. Σίγουρα οι Έλληνες δεν είναι ούτε ποιό φιλάσθενοι ούτε και ποιό εύποροι από τους Δανούς.

Συμπερασματικά: Σε μια χώρα όπου το σύστημα παροχής υπηρεσιών υγείας δεν μπορεί να ελέγξει την παραγωγικότητα και την απόδοσή του, κατασπαταλά πολύτιμους πόρους σε περίοδο οικονομικής κρίσης και συνεχώς παράγει ανισότητες, δεν μπορεί να συνεχίσει με προτάσεις και λύσεις που κινούνται μέσα στο ίδιο σύστημα. Χρειάζεται μια ριζική, άμεση και γενναία αναθεώρηση της φιλοσοφίας, της δομής  και της οργάνωσης του με έμφαση στην πρωτοβάθμια και την πρόληψη. Το ιατρικό δυναμικό της χώρας είναι επαρκές και αξιόπιστο ώστε να ενταχθεί σε ένα οργανωμένο σύστημα, ενδεχομένως στα πρότυπα του Δανέζικου. Δεν χρειάζεται να γίνει ούτε μια πρόσληψη, αρκεί οι ΔΥΠΕ να υποδείξουν στον ΕΟΠΥΥ (που και σήμερα πληρώνει χωρίς έλεγχο αποτελεσμάτων) τη βέλτιστη αναλογία ιατρών και κατοίκων ανά περιοχή ώστε  στη συνέχεια ο ΕΟΠΥΥ να συμβληθεί. Ο ΕΟΠΥΥ σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας θα καθορίσει τους όρους και προϋποθέσεις λειτουργίας των γιατρών και των μονάδων ΠΦΥ, καθώς και το Εθνικό σχέδιο πρόληψης. Ως προς τη ηλεκτρονική καταγραφή και παρακολούθηση του συστήματος, αρχικά θα αξιοποιηθούν οι δυνατότητες της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης και στη συνέχεια θα αναπτυχθεί ο ηλεκτρονικός ιατρικός φάκελος.   

Η Υγεία  δεν έχει άλλα περιθώρια ούτε αναβολής ούτε περιορισμένης έκτασης μεταβατικών αποφάσεων. Οι πολίτες και το σύστημα έχουν εξαντλήσει κάθε περιθώριο. 

*Η κ. Ζωή Δέδε είναι Φαρμακοποιός, Μέλος του ΔΣ της "Πρωτοβουλίας για την Κοινωνική Πολιτική"