Η επιτυχής αντιμετώπιση των σύγχρονων μεγάλων κοινωνικών προκλήσεων στον τομέα της υγείας, οι οποίες χαρακτηρίζονται από τις μεγάλες προσδοκίες των πολιτών για καλύτερη ποιότητα υπηρεσιών υγείας, με ταυτόχρονη μείωση των κινδύνων για τους ασθενείς και βελτίωση της ασφάλειάς τους, φέρνει στο προσκήνιο την αναγκαιότητα της εστιασμένης στον ασθενή παροχή φροντίδας (Person-Centred Services), που σέβεται και ανταποκρίνεται στις προσωπικές προτιμήσεις, ανάγκες και αξίες του ασθενούς, διασφαλίζοντας την καθοδήγηση και λήψη της κλινικής απόφασης με βάση αυτές . 

Πολύ περισσότερο σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχεί η ανάγκη για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που αναδύονται από την γήρανση του πληθυσμού, την επιδημία των χρονίων νοσημάτων και της συν/πολύ-νοσηρότητας, αλλά και σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούν η ταχεία τεχνολογική πρόοδος, η αύξηση των κοινωνικών πιέσεων και οι αυστηρότεροι οικονομικοί περιορισμοί.

Στο πλαίσιο αυτό, η παροχή υπηρεσιών φροντίδας υγείας χαρακτηρίζεται από την ανάγκη για ολοκληρωμένη ανταπόκριση του συστήματος υγείας, με εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό με κατάλληλες δεξιότητες, προσιτές τεχνολογίες, αξιόπιστη παροχή φαρμάκων, σύστημα παραπομπής και ενδυνάμωση των ανθρώπων για την αυτο-φροντίδα. Με την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στο επίκεντρο των υπηρεσιών αυτών, όπως αυτή ορίζεται ως παροχή φροντίδας πρώτης επαφής, εστιασμένης στο άτομο και την οικογένειά του, μακροχρόνια, συντονισμένη και ολιστική, προσανατολισμένη στην κοινότητα.

Η Θεραπευτική Συμμαχία αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της θεραπευτικής διαδικασίας και αναφέρεται στη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ ιατρού και ασθενή από την πρώτη στιγμή της συνεργασίας τους. Πρόκειται για ένα είδος συνεργασίας (cooperation) ή προσκόλλησης (adherence) ή συμμόρφωσης (compliance) ή συμμαχίας (alliance), που αναπτύσσεται ανάμεσα τους, με σκοπό την επιτυχή αντιμετώπιση του προβλήματος του θεραπευόμενου. 

Είναι αλήθεια ότι υπάρχει μια δυσκολία στην κατανόηση των όρων της, με τα οφέλη από την συμμετοχή του ασθενή στην λήψη της απόφασης να μην κατανοούνται απόλυτα, η έννοια της επικοινωνίας με τον ασθενή να έχει διαφορετικές ερμηνείες,  ο δε  όρος “patient involvement” να μην είναι πλήρως κατανοητός. Είναι όμως κοινά αποδεκτό, ότι η Θεραπευτική Συμμαχία διαδραματίζει πρωταρχικό ρόλο στην διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος της θεραπείας, η δε εμπλοκή (engagement) του ανθρώπου στα θέματα της υγείας του είναι αποδεδειγμένα η καλύτερη συνταγή πρόληψης και αντιμετώπισης των απειλών για την υγεία. 

Παρ’ όλη την υψηλή προγνωστική αξία που της αποδίδεται, τόσο από τους ιατρούς όσο και από τους ίδιους τους ασθενείς, τα ποσοστά της συμμαχίας ή της θεραπευτικής συμμόρφωσης παραμένουν χαμηλά: 30%-60% των ασθενών ανάλογα με την πάθηση τους δεν συμμορφώνεται με τις οδηγίες του ιατρού τους (WHO).

Στο σημερινό περιβάλλον η Θεραπευτική Συμμαχία, δεν αποτελεί απλά ένα ηθικό πρόταγμα για την άσκηση της ιατρικής και την παροχή φροντίδας, αλλά καθίσταται επιτακτική κλινική αναγκαιότητα και επιτάσσει τον επαναπροσδιορισμό του ιατρικού ρόλου και της σχέσης Ιατρού-Ασθενή, καθώς το νέο πλαίσιο χαρακτηρίζεται από αλλαγές, όπως:

  1. η προσωποποιημένη φροντίδα υγείας, που εστιάζει στις ξεχωριστές ανάγκες του κάθε ασθενή και δεν αφορά αποκλειστικά τα βιολογικά χαρακτηριστικά, αλλά και τις στάσεις (attitudes) του ασθενή απέναντί στην ασθένεια του
  2. η αλλαγή φιλοσοφίας προς την κατεύθυνση της διαχείρισης αναγκών και όχι συμπτωμάτων
  3. η μέτρηση της αξίας των παρεμβάσεων (Value Based Health Care) προς όφελος του ασθενή
  4. οι νέες τεχνολογίες και οι δυνατότητες που προσφέρουν στην ενδυνάμωση των ασθενών, αλλά και στην εξ αποστάσεως παρακολούθηση της κλινικής εικόνας των ασθενών (τηλεϊατρική)
  5. το δικαίωμα επιλογής των ασθενών (το οποίο περιλαμβάνει και το δικαίωμα της μη συμμετοχής τους) στις θεραπευτικές αποφάσεις 
  6. η ανάγκη προστασίας των προσωπικών δεδομένων των ασθενών
  7. η ανάγκη για ισότιμη πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία. 

Αν η κάθε μεταρρύθμιση στα συστήματα υγείας έχει σαν προτεραιότητες την βελτίωση της υγείας του πληθυσμού, την αποδοτική χρήση των πόρων και την βελτίωση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών, τότε η Θεραπευτική Συμμαχία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επίτευξη των στόχων αυτών και την αποτελεσματική παροχή υπηρεσιών φροντίδας υγείας.

Ο κ. Ελευθέριος Θηραίος είναι Γενικός/Οικογενειακός Ιατρός, Δ/ντής ΕΣΥ-Κέντρο Υγείας Βάρης, WHO NCD/PHC Consultant και Γενικός Γραμματέας Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών