Για τη μοντέρνα νευροεπιστήμη ο τρόπος, με τον οποίο ο εγκέφαλος ελέγχει τους κύκλους ύπνου - αφύπνισης και συνείδησης αποτελεί αίνιγμα. Οποιαδήποτε πληροφορία αφορά στην κατανόηση του εν λόγω μηχανισμού είναι κρίσιμης σημασίας για την αντιμετώπιση διαταραχών ύπνου, που ταλαιπωρούν εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, αλλά και για την επαναφορά της συνείδησης σε ασθενείς, που έχουν μείνει "φυτά".

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Ελληνικής καταγωγής καθηγητή Αντουάν (Αντώνη) Αδαμαντίδη του Τμήματος Κλινικών Ερευνών του Πανεπιστημίου της Βέρνης και του Τμήματος Νευρολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της ίδιας πόλης, έκαναν μια σημαντική ανακάλυψη για το θέμα. Εντόπισαν ένα άγνωστο έως τώρα κύκλωμα στον εγκέφαλο των πειραματόζωων (ποντικιών), το οποίο προκαλεί ταχεία ενεργοποίηση της κατάστασης αφύπνισης, ενώ, αντίστροφα, όταν αυτό το κύκλωμα μπλοκάρεται, τότε ο ύπνος γίνεται πιο βαθύς.

Η σχετική δημοσίευση έγινε στο περιοδικό νευροεπιστήμης "Nature Neuroscience".

Η ποιότητα και η διάρκεια του ύπνου θεωρούνται πρόωρος δείκτης για πολλές νευρολογικές διαταραχές (Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον, σχιζοφρένεια κ.ά.), καθώς και για άλλες παθήσεις (καρδιολογικές, μεταβολικές, ορμονικές κ.ά.). Το 10% έως 20% των ανθρώπων στη Σουηδία και σε άλλες αναπτυγμένες χώρες πάσχει από χρόνια προβλήματα ύπνου, ενώ σχεδόν όλοι οι άνθρωποι βιώνουν τέτοια προβλήματα, ιδίως αϋπνία, σε κάποια περίοδο στη ζωή τους.
Ο ύπνος των θηλαστικών χωρίζεται σε δύο φάσεις: αυτή κατά την οποία δεν κινούνται τα κλειστά μάτια και αντιστοιχεί στον ελαφρύ ύπνο και αυτή με ταχείες κινήσεις των κλειστών ματιών (Rapid Eye Movement - REM), που σηματοδοτεί τον βαθύ ύπνο. Από παλιά έχουν εντοπισθεί νευρωνικά κυκλώματα που ενεργοποιούνται αντίστοιχα στις δύο αυτές φάσεις. Όμως οι ακριβείς βιολογικοί μηχανισμοί που εμπλέκονται, παραμένουν πεισματικά κρυφοί.
Ο Δρ Αδαμαντίδης ανακάλυψε ένα νέο νευρωνικό κύκλωμα, μεταξύ του θαλάμου και του υποθαλάμου του εγκεφάλου. Η ενεργοποίηση αυτού του κυκλώματος τερματίζει άμεσα τον ελαφρύ ύπνο. Αντίστροφα, η «σίγαση» του εν λόγω κυκλώματος σταθεροποιεί τον ελαφρύ ύπνο και αυξάνει την έντασή του. Η χρόνια υπερδραστηριοποίηση του κυκλώματος αυτού μπορεί να προκαλέσει αϋπνία, ενώ η χρόνια υπολειτουργία του να επιφέρει υπνηλία.

Η δύναμη αφύπνισης του συγκεκριμένου κυκλώματος είναι τέτοια που, όπως έδειξαν τα πειράματα, μπορεί να «πυροδοτήσει» ακόμη και το ξύπνημα από την κατάσταση της αναισθησίας και να καταστήσει έτσι εφικτή την επαναφορά της συνείδησης. Η δυνατότητα αυτή, κατά τον Έλληνα διαπρεπή καθηγητή, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί μελλοντικά σε ασθενείς με ελάχιστη έως μηδαμινή συνείδηση. Όπως είπε όμως, θα χρειασθεί ακόμη αρκετός χρόνος, μέχρι να υπάρξουν νέες θεραπείες.

"Η ορμονική ανισορροπία, οι γνωστικές βλάβες, τα καρδιαγγειακά προβλήματα και οι μεταβολικές ανωμαλίες είναι κάποιες, μόνο, από τις επιβλαβείς επιπτώσεις που συχνά συνδέονται με τα χρόνια προβλήματα ύπνου" εξήγησε ο κ. Αδαμαντίδης.

Ο Α.Αδαμαντίδης έκανε το διδακτορικό του στη νευροβιολογία στο Βελγικό Πανεπιστήμιο της Λιέγης και μετά εργάστηκε ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ της Καλιφόρνια. Διετέλεσε επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο ΜακΓκιλ του Καναδά και από το 2013 είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης. Έχει τιμηθεί με πολλά διεθνή βραβεία και έχει κάνει μεγάλο αριθμό επιστημονικών δημοσιεύσεων, έχοντας ειδικευθεί στα νευρωνικά κυκλώματα των καταστάσεων ύπνου και αφύπνισης.