Οι διατροφικές συστάσεις των ΗΠΑ εκδόθηκαν για πρώτη φορά το 1980 και έκτοτε κάθε πέντε χρόνια ανανεώνονται και αποτελούν σημείο αναφοράς όχι μόνο για τους Αμερικάνους, αλλά για όλο τον δυτικό κόσμο. Ο στόχος τους είναι να αποτελέσουν τη βάση για τη διατροφική πολιτική των ΗΠΑ, αλλά και να κατευθύνουν τους επαγγελματίες υγείας, ως προς το πώς θα εκπαιδεύσουν τους ασθενείς τους ή το γενικό πληθυσμό. Οι βασικές αρχές ήταν λίγο έως πολύ οι ίδιες κάθε φορά μέχρι σήμερα, όπως οι συστάσεις για κατανάλωση περισσότερων φρούτων και λαχανικών, τροφίμων ολικής άλεσης, άπαχο κρέας και ψάρι και περιορισμό στην κατανάλωση λιπαρών, χοληστερίνης, κορεσμένων λιπών, σακχάρων και αλατιού.

Στις πρόσφατες συστάσεις αρκετά σημεία παραμένουν κοινά, παράλληλα, ωστόσο, υπάρχουν αξιοσημείωτες και ενδιαφέρουσες αλλαγές! Μια από αυτές, που αναγνωρίζεται σχεδόν από το σύνολο της επιστημονικής κοινότητας ως ένα θετικό βήμα, είναι η σύσταση να επικεντρωνόμαστε πλέον σε ολόκληρα πρότυπα διατροφής, όπως το Μεσογειακό μοντέλο, και να μην περιοριζόμαστε σε μεμονωμένα τρόφιμα ή συστατικά. Πάρα αυτά, δεν λείπει τελικά και η ανάλυση σε επίπεδο τροφίμων ή συστατικών, κυρίως για να κατευθύνει τη διατροφική πολιτική και τους επιστήμονες υγείας της χώρας. Αυτό, βέβαια, είναι και το κομμάτι που έχει συγκεντρώσει τα περισσότερα βλέμματα και φυσικά εκτενή κριτική...

Οι μεγάλοι νικητές των νέων διατροφικών συστάσεων

Στις νέες συστάσεις υπάρχουν κάποια τρόφιμα ή συστατικά που διαφαίνονται, ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία, ως οι «μεγάλοι νικητές». Σε αυτά περιλαμβάνονται κυρίως τα λιπαρά και συγκεκριμένα η κατηγορία των «καλών» λιπαρών, η χοληστερίνη και τα αυγά, τα ολιγοθερμιδικά γλυκαντικά, ο καφές και η καφεΐνη, η οποία εμφαζίνεται για πρώτη φορά στις συστάσεις. 

Χωρίς περιορισμούς η κατανάλωση «καλών» λιπαρών και χοληστερίνης

Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές στις νέες συστάσεις είναι η άρση του περιορισμού στην κατανάλωση ολικών λιπαρών και χοληστερίνης. Παραμένει, φυσικά, η σύσταση για μείωση στην κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών (των λεγόμενων «κακών» λιπαρών, που υπάρχουν στο κρέας, στο τυρί, στα γαλακτοκομικά, στο ζωικό βούτυρο κ.τ.λ.) και περιορισμό σε λιγότερο από 10% των συνολικών ημερήσιων θερμίδων. Αλλά για μονοακόρεστα (ξηροί καρποί, αβοκάντο, ελαιόλαδο κτλ), πολυακόρεστα (ψάρια, λινέλαιο κτλ) και χοληστερίνη (αυγά και θαλασσινά) δεν τίθεται, πλέον, το παλιό όριο - βασικά δεν τίθεται, πλέον, κανένα όριο! Όπως είναι φυσικό, αυτό έχει δημιουργήσει έντονες συζητήσεις, με ορισμένους ερευνητές να επαινούν αυτή τη νέα προσέγγιση και άλλους να εκφράζουν ισχυρές αντιρρήσεις, εκφράζοντας φόβους ότι αυτή η αλλαγή μπορεί να οδηγήσει σε νέα αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας στις ΗΠΑ.

Ασφαλή για κατανάλωση τα ολιγοθερμιδικά γλυκαντικά, όπως η ασπαρτάμη

Άλλη μία προσθήκη στις νέες συστάσεις είναι η εκτενέστερη αναφορά στα ολιγοθερμιδικά γλυκαντικά και κυρίως στην ασπαρτάμη. Στις συστάσεις αναφέρεται ξεκάθαρα ότι τα ολιγοθερμιδικά γλυκαντικά, όπως η ασπαρτάμη, η σουκραλόζη, το γλυκαντικό στέβια κ.α. είναι ασφαλή για κατανάλωση, όπως, εξάλλου, έχουν επιβεβαιώσει πολλάκις τόσο η Αμερικάνικη όσο και η Ευρωπαΐκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων.

Δεδομένου ότι η πρόσληψη ζάχαρης και απλών σακχάρων συστήνεται να περιοριστεί σε λιγότερο από το 10% των συνολικών ημερήσιων θερμίδων (όπως πρόσφατα ανακοίνωσε και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας), τα ολιγοθερμιδικά γλυκαντικά φαίνεται να είναι ένας από τους νικητές των νέων διατροφικών συστάσεων. Επίσης αναγνωρίζεται ότι η χρήση γλυκαντικών με λίγες ή καθόλου θερμίδες, στη θέση των σακχάρων, μπορεί να συμβάλει βραχυπρόθεσμα στη μείωση των προσλαμβανόμενων θερμίδων. 

Για πρώτη φορά ο καφές στις διατροφικές συστάσεις

Από τις προηγούμενες συστάσεις, στις οποίες δεν γινόνταν σχεδόν καμιά αναφορά στην κατανάλωση καφέ, παιρνάμε στις νέες, όπου οι λέξεις καφές και καφεΐνη εμφανίζονται σε περισσότερα από 400 σημεία! Συγκεκριμένα στις νέες συστάσεις αναφέρεται ότι η μέτρια κατανάλωση καφέ (δηλαδή 3-5 φλιτζάνια ημερησίως ή μέχρι 400mg καφεΐνης την ημέρα) μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός υγιεινού προτύπου διατροφής.

Ισχυρή κριτική για την παρέμβαση του Κογκρέσου

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ίσως, συγκεντρώνει η συζήτηση και οι κριτικές γύρω από την παρέμβαση του Κογκρέσου και της βιομηχανίας του κρέατος στην έκδοση των συστάσεων. Οι κριτικές αυτές αφορούν στην τελική απόφαση του Κογκρέσου να μην συμπεριληφθεί στο τελικό κείμενο (ενώ υπήρχε στο προσχέδιο) η σύσταση για επιλογή διατροφικών μοντέλων, που συμβάλλουν στη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος.

Ουσιαστικά το Κογκρέσο δεν επέτρεψε στην επιστημονική επιτροπή σύνθεσης των συστάσεων να θίξει το γεγονός ότι συγκεκριμένα τρόφιμα έχουν μικρότερη ή μεγαλύτερη επίδραση στο περιβάλλον, με διαφορετικό οικολογικό αποτύπωμα. Έτσι στο αρχικό προσχέδιο τονιζόταν ότι μια διατροφή, όπως η Μεσογειακή δίαιτα, που βασίζεται περισσότερο σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά και όσπρια είναι πολύ πιο φιλική για το περιβάλλον και θα πρέπει να προτιμάται, σε αντίθεση με μια διατροφή πλούσια σε κρέας, που επιβαρύνει σημαντικά το περιβάλλον, στο οποίο ζούμε και θα πρέπει να περιοριστεί. Οι ειδικοί λένε ότι λόγω της πολιτικής παρέμβασης χάθηκε μια πολύτιμη ευκαιρία να αναδειχθεί η σημασία και η επίδραση που έχει στο περιβάλλον το τι επιλέγει ο καθένας από εμάς να βάλει στο τραπέζι του.

Οι επιδράσεις των νέων συστάσεων είναι πολύ πιο σημαντικές από όσο μπορούμε να φανταστούμε

Το ενδιαφέρον και η κριτική για τις νέες διατροφικές συστάσεις δεν αναμένεται να μειωθεί τον επόμενο καιρό, καθώς η επίδραση που μπορεί να έχει αυτό το κείμενο είναι πολύ πιο μεγάλη από ό,τι μπορούμε να φανταστούμε. Ακόμα κι αν οι καταναλωτές δεν δίνουν ιδιαίτερη σημασία στο τι λένε οι συστάσεις, η αλήθεια είναι ότι οι νέες διατροφικές οδηγίες μπορούν να αλλάξουν σημαντικά το πιάτο του μέσου Αμερικανού πολίτη - και όχι μόνο Και αυτό γιατί, βάσει αυτών των συστάσεων, μπορεί να αλλάξει το πρόγραμμα σίτισης των παιδιών στα σχολεία, να διαφοροποιηθούν τα προγράμματα διατροφικής παρέμβασης ή βοήθειας στη χώρα, να αλλάξει η σύσταση ορισμένων τροφίμων από τη βιομηχανία τροφίμων, να αλλάξει ο τρόπος αναγραφής της διατροφικής ετικέτας και άλλα πολλά.

Και για να κλείσουμε με ένα ευχάριστο μήνυμα, που εμπεριέχεται για πρώτη φορά στις διατροφικές συστάσεις των ΗΠΑ, ολοκληρωμένα διατροφικά μοντέλα, όπως αυτό της Μεσογειακής Διατροφής, μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην καλύτερη υγεία και ευεξία των ανθρώπων. Αν, λοιπόν, αναγνωρίζουν κάτι τέτοιο στις επίσημες συστάσεις του οι Αμερικάνοι, που βρίσκονται μια ήπειρο απόσταση από τη Μεσόγειο, τότε καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικό είναι για εμάς στην Ελλάδα να φέρουμε πίσω τις αρχές της διατροφής, με τις οποίες μεγάλωσαν ολόκληρες γενιές!

 

*Βίκυ Πυρογιάννη, MSc Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, MSc στην αθλητική διατροφή