Η Στοματική Υγεία στην Ελλάδα σε όλες τις ηλικιακές ομάδες έχει υποστεί με βάση πρόσφατες μελέτες σημαντική υποχώρηση του επιπέδου το οποίο είχε έως το 2009 την εποχή πριν την οικονομική και κοινωνική κρίση. Ακόμη και τότε, η ανισότητα σε κοινωνικό  και γεωγραφικό επίπεδο κατέτασσε την χώρα στις τελευταίες χώρες της Ενωμένης Ευρώπης όσον αφορά την πρόληψη, αλλά και την περίθαλψη.

Αιτίες γι' αυτή την παθογένεια ήταν η  συνολική υποβάθμιση της Πρωτοβάθμιας Περίθαλψης και η νοσοκομειοκεντρική Αντίληψη Παροχής Υπηρεσιών Υγείας, απότοκη καθυστερημένων απόψεων, πιέσεων ομάδων επαγγελματιών Υγείας, τοπικιστικού πολιτικού παραγοντισμού με την ένταση κατασκευών δομών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας  χωρίς σχέδιο και βέβαια η συστηματική αποφυγή δημιουργίας ενός Συνολικού Υγειονομικού Χάρτη της Χώρας.

Μεγάλο Θύμα αυτής της διαχρονικά και υπερκομματικά λαθεμένης Πολιτικής, η Στοματική Υγεία.

Το κόστος της Στοματικής Υγείας έφθασε σε εποχές ακόμη οικονομικής ευμάρειας (2009) τα 2,2 δις. ευρώ, 95% του ποσού αυτού δε, out of pocket.

Η πρόσφατη οικονομική κατάρρευση σήμανε την έως 60% μείωση του αναφερόμενου ποσού λόγω της οικονομικής δυσπραγίας των πολιτών επιβεβαιώνοντας διεθνείς μελέτες, ότι το επίπεδο στοματικής υγείας ενός πληθυσμού είναι το πρώτο που υποχωρεί σε περιόδους οικονομικής κρίσης.

Παράλληλα και σε αντιδιαστολή με αυτές τις δυσάρεστες εξελίξεις  (έναρξη της περιόδου των μνημονίων και της οικονομικής και πολιτικής αστάθειας), έγιναν προσπάθειες υλοποίησης μιας άλλης πολιτικής στον χώρο της Υγείας.

Βασικό στοιχείο ήταν η ίδρυση και συγκρότηση του ΕΟΠΥΥ με όλες τις γνωστές ατέλειες όσον αφορά την χρηματοδότηση του και την δυνατότητα αγοράς Υπηρεσιών Υγείας.

Στην  προσπάθεια της περιόδου εντάσσεται μεταξύ άλλων, η ανασυγκρότηση της Εθνικής Επιτροπής Στοματικής Υγείας στο Υπουργείο Υγείας και η ένταξη στις παροχές του ΕΟΠΥΥ της οδοντιατρικής πρόληψης σε παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Η υπηρεσία αυτή προβλέπονταν να παρέχεται τόσο από τα Κέντρα Υγείας (Πάγια Αποστολή και Λειτουργία τους) όσο και από τους Επαγγελματίες Υγείας του χώρου, έχοντας μεριμνήσει επίσης και για την δυνατότητα καταγραφής των δράσεων και ελέγχου του συνολικού συστήματος σε συνεργασία με την ΕΟΟ  τους κατά τόπους Οδ/κους Συλλόγους και τις αντίστοιχες ΔΥΠΕ.

Υπήρξε Νομοθετική Ρύθμιση, αλλά δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ, μιας και ήταν αναγκαία η υπογραφή υπουργικής απόφασης.

Η έμφαση που δόθηκε στην Πρόληψη ήταν συνειδητή επιλογή της  τότε Ηγεσίας του Υπ. Υγείας και αντανακλάται στη για πρώτη φορά υλοποίηση Προγραμμάτων ΕΣΠΑ για την Στοματική Υγεία η διαχείριση των οποίων ανατέθηκε σε θεσμικούς φορείς.

Αναλυτικά υλοποιήθηκαν:
Α. Πρόγραμμα Πρόληψης σε 800 ημερήσια δημοτικά σχολεία και 150 σχολεία ακριτικών Περιοχών με τελικούς αποδέκτες 40.000 μαθητές πανελλαδικά σε 1 χρόνο.
Β. Πρόγραμμα Πρόληψης στοματικού καρκίνου
Τα δυο προγράμματα εφαρμοσθήκαν από την ΕΟΟ και τους κατά τόπους Οδ/κους Συλλόγους,
Γ. Πρόγραμμα Πρόληψης και θεραπευτικής αντιμετώπισης 7500 μαθητών των σχολείων του Υποβαθμισμένου Κέντρου της Αθήνας, που υλοποιήθηκε από την Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία και τους Γιατρούς του Κόσμου.

Βεβαίως ουδόλως παραβλέπονται οι διαχρονικά προληπτικές και ενημερωτικές δραστηριότητες των Επαγγελματιών Υγείας και των Πρωτοβάθμιων και Δευτεροβάθμιων Φορέων τους.

Η διαφορά είναι ότι για πρώτη φορά η Πρόληψη στην στοματική Υγεία έγινε κεντρική πολιτική του Κράτους σε αντίθεση με την πορεία  που ακολουθήθηκε στους άλλους χώρους της Υγείας, λόγω των αντιδράσεων των αντίστοιχων ομάδων και φορέων.

Η Εθνική Επιτροπή Στοματικής Υγείας πέρα από το Κεντρικό Πεδίο της Πρόληψης έβαλε και συγκεκριμένους στόχους για την Πολιτική Στοματικής Υγείας  οι οποίοι είναι ακόμη ζητούμενοι.  Όπως:
1. Η προαγωγή της στοματικής υγείας του πληθυσμού με καλύτερο συντονισμό και οργάνωση όλων των ενημερωτικών δραστηριοτήτων μέσα από ένα κεντρικό πλάνο προτεραιοτήτων και δράσεων από μεριάς του Υπουργείου Υγείας.
2. Η μείωση των ανισοτήτων στη στοματική υγεία
 Α. Με ενεργοποίηση και καλύτερο συντονισμό των δημοσίων πρωτοβάθμιων δομών ημιαστικού και αστικού τύπου (ΕΣΥ και ΙΚΑ) που παρόλες τις εξαγγελίες παραμένουν ακόμη όσες δεν έχουν διαλυθεί με διακριτές και όχι ομογενοποιημένες δράσεις.
 Β. Με την αύξηση της προσβασιμότητας των πολιτών στις υπηρεσίες Οδοντιατρικής Περίθαλψης μέσω του ΕΟΠΥΥ με την αγορά συγκεκριμένων υπηρεσιών  και από την ελεύθερη αγορά μέσω συμβάσεων με τους επαγγελματίες υγείας.
 3. Η αναβάθμιση της  παρεχόμενης οδοντιατρικής περίθαλψης μέσω της κατάρτισης ενός πλάνου προτεραιοτήτων την έμφαση στην πρόληψη και κυρίως στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τόσο των προγραμμάτων όσο και των δομών που υλοποιούν 
 4. Η ανάπτυξη της διατομεακής συνεργασίας και της κοινωνικής συμμετοχής στη στοματική υγεία μέσα από συνεργασίες με ΜΚΟ, Δήμους και Κοινότητες και κυρίως αυτών πού επιβαρύνονται με το πρόσθετο βάρος του μεταναστευτικού κύματος.
Χαρακτηριστικά υπάρχουν σε αποθήκευση η σε αχρηστία τουλάχιστον 7 κινητές οδοντιατρικές μονάδες οι οποίες μέσω Προγραμμάτων ΕΣΠΑ θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν και να αυξήσουν την κινητικότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών στις πληττόμενες περιοχές και με εθελοντική συμμετοχή.
 5. Η ανάπτυξη συστημάτων πιστοποίησης των παρεχόμενων υπηρεσιών οδοντιατρικής φροντίδας. Παρόλη την κοινωνική και οικονομική κρίση δεν πρέπει να μας διαφεύγει της προσοχής ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σε εξέλιξη μια διαδικασία πιστοποίησης των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας. Το Κράτος σε συνεργασία με τα πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια όργανα θα μπορούσε να επεξεργασθεί ένα πρόγραμμα σταδιακής προσαρμογής.
6. Η επεξεργασία των Οδοντιατρικών Αποβλήτων που ως γνωστόν παρόλη την νομοθετική ρύθμιση καταλήγουν στις αποχετεύσεις των πόλεων επιβαρύνοντας τον υδροφόρο ορίζοντα κυρίως με τα ακτινογραφικά  λύματα.
Η προηγούμενη Εθνική Επιτροπή Στοματικής Υγείας μέσω Προγράμματος ΕΣΠΑ είχε επεξεργαστεί με την συνεργασία των 2 Οδοντιατρικών Σχολών και της ΕΟΟ  ένα πρόγραμμα διαχείρισης αποβλήτων που δεν πρόλαβε να υλοποιηθεί.
 8. Η προαγωγή της διά βίου εκπαίδευσης του οδοντιατρικού δυναμικού.
Η χώρα μας είναι η μοναδική  Ευρωπαϊκή χώρα χωρίς υποχρεωτική και με μοριοδότηση δια βίου εκπαίδευσης των Επαγγελματιών Υγείας. Η επεξεργασία θέσεων, η θεσμική πρόταση συγκρότησης ενός αντίστοιχου οργάνου υπό την υψηλή εποπτεία του Υπουργείου Υγείας και την Διαχείριση από κοινού της ΕΟΟ και των Οδοντιατρικών Σχολών της χώρας υπάρχει ήδη σαν ολοκληρωμένη πρόταση επίσης.
 9. Η βελτίωση των δυνατοτήτων χάραξης και παρακολούθησης των πολιτικών που αφορούν στη Στοματική Υγεία από το Υπουργείο Υγείας μέσα από μια κεντρική χάραξη των προτεραιοτήτων σε εθνική βάση και ετήσια έκθεση αποτελεσμάτων.

Επειδή είναι γνωστό ότι οι αλλαγές στην χώρα μας είναι επίπονες και αργές με πολλά πισωγυρίσματα και πολύ λίγα άλματα, η πεποίθηση ότι αυτές θα δρομολογηθούν πηγάζει από την βεβαιότητα για την ορθότητα των απόψεων αποτέλεσμα διεθνούς εμπειρίας και εφαρμογής.

Άλλωστε είναι γνωστό ότι όταν μια γνώμη είναι αληθινή, μπορεί να εξαλειφθεί μια, δυο ή πολλές φορές. Αλλά με το πέρασμα του χρόνου βρίσκονται πάντα οι άνθρωποι που την ανακαλύπτουν εκ νέου ώσπου κάποια από τις επανεμφανίσεις της γίνεται σε μια εποχή στην οποία λόγω των ευνοϊκών συνθηκών κατορθώνει να υπερισχύσει των διωγμών και τελικά είναι σε θέση να αντέξει όλες τις μεταγενέστερες προσπάθειες καταστολής της. (J.S.Mill)

*Ο Δρ. Μιχάλης Καλαβρυτινός, είναι Αντιπρόεδρος Ορθοδοντικής Εταιρίας της Ελλάδος, Μέλος της Ε.Ε. των Γιατρών του Κόσμου, π. ΓΓ. Εθνικής Επιτροπής Στοματικής Υγείας