Το ετήσιο check-up θεωρείται μια καλή συνήθεια από τους περισσότερους. Μάλιστα η Αμερικανική Νομοθεσία υποχρεώνει τις Ασφαλιστικές Εταιρείες να καλύπτουν δωρεάν ένα ετήσιο check-up. Υπολογίζεται ότι τα 2/3 των ασφαλισμένων πράγματι «εκμεταλλεύονται» αυτή τη δυνατότητα και επισκέπτονται τον οικογενειακό τους γιατρό μια φορά τον χρόνο για εξετάσεις. 

Όμως οι ειδικοί επιστήμονες έχουν αντίθετη γνώμη. Το 1979, μια επιλεγμένη ομάδα Καναδών επιστημόνων συνέστησε να εγκαταλειφθεί η συνήθεια του ετήσιου check-up. Το 2013, η Αμερικανική Εταιρεία Γενικής Παθολογίας συνέστησε στα άτομα χωρίς συμπτώματα να μην κάνουν ετήσιο check-up.

Τι είναι, όμως, το check-up; Συνήθως περιλαμβάνει την λήψη ιστορικού από τον γιατρό, με ερωτήσεις που πιθανόν να αποκαλύψουν υποκείμενη νόσο, συστάσεις για αποφυγή παραγόντων κινδύνου, όπως το κάπνισμα, πλήρη εξέταση του ασθενούς και παραγγελία ορισμένων εξετάσεων, όπως γενική αίματος, ηλεκτροκαρδιογράφημα, ανάλυση ούρων.

Έχει παρατηρηθεί ότι το ετήσιο check-up δεν μειώνει τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα, αλλά ελαττώνει τις ανησυχίες του ασθενούς για την υγεία του. Ορισμένοι επιστήμονες, όμως, ισχυρίζονται ότι το ετήσιο check-up κάνει όχι καλό, αλλά κακό στον ασθενή! Συγκεκριμένα πολλές εξετάσεις, υπερηχογράφημα, εξετάσεις ούρων, έχουν χαμηλή ειδικότητα, που σημαίνει ότι πολλά από τα ευρήματα τους είναι ψευδώς θετικά, με αποτέλεσμα να ακολουθούν άχρηστες και επικίνδυνες ιατρικές παρεμβάσεις. Το οικονομικό κόστος για τα ταμεία, αλλά και για τους ίδιους τους ασθενείς είναι πολύ μεγάλο. Στις ΗΠΑ υπολογίζεται ότι το κόστος για το ετήσιο check-up ξεπερνάει τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια.

Σε ένα πρόσφατο άρθρο στο New England Journal of Medicine, που θεωρείται το «Ευαγγέλιο» της Ιατρικής, γίνεται προσπάθεια να συνδυαστούν οι εκ διαμέτρου αντίθετες τάσεις για το ετήσιο check-up. Έτσι, συστήνεται η επίσκεψη για check-up να γίνεται κάθε 3 χρόνια και να δίνεται έμφαση κυρίως στο ιστορικό και στη φυσική εξέταση και όχι σε τυχαίες εξετάσεις αίματος, ούρων και απεικονιστικές εξετάσεις. Πάντως όλη η έρευνα μέχρι τώρα και οι δημοσιευμένες προοπτικές μελέτες έχουν δείξει ότι το ετήσιο check-up, όχι μόνο δεν βοηθάει, αλλά δυνητικά μπορεί να είναι ζημιογόνο. Ένα παράδειγμα είναι η τυχαία ανακάλυψη μιας κύστης στην ωοθήκη, που οδηγείται στο χειρουργείο, με τον φόβο «μήπως είναι καρκινογόνος». Ακόμη και για αποδεδειγμένους με βιοψία μικρούς σε μέγεθος καρκίνους, όπως του θυρεοειδούς ή του προστάτου, δεν φαίνεται επιστημονικά το όφελος για τον ασθενή από την έγκαιρη χειρουργική αντιμετώπιση.

Τελικά, το να αποκτήσει ο καθένας μας έναν φίλο γιατρό, που με τις συμβουλές του να μας προφυλάσσει από τις παγίδες της σύγχρονης ιατρικής, στις οποίες περιλαμβάνεται η «ανάγκη για ετήσιο check-up», είναι το μυστικό που συμπληρώνει την δική μας προστασία από τους γνωστούς κινδύνους για την υγεία μας. Όμως προσοχή: είναι ανόητο να καπνίζουμε, να μην ασκούμαστε, να είμαστε παχύσαρκοι και να πηγαίνουμε για ετήσιο check-up! Αντίθετα όσοι δεν καπνίζουν, τρώνε προσεκτικά και κυρίως ασκούνται καθημερινά δεν έχουν ανάγκη από κανένα προληπτικό check-up, με εξαίρεση ίσως την κολονοσκόπηση, μετά την ηλικία των 50 ετών ανά 5 χρόνια, και τη μαστογραφία, ανά 2 έτη, επίσης μετά τα 50, σύμφωνα με τις πρόσφατες διεθνείς οδηγίες.

 

*Δημήτρης Λινός Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών