Ήταν αρχές της δεκαετίας του '70 όταν εμφανίστηκε ο αξονικός τομογράφος, αλλάζοντας το τοπίο στην ιατρική απεικόνιση και διάγνωση. Αμέσως στις ΗΠΑ δημιουργήθηκε μεγάλη ζήτηση για αξονικές τομογραφίες, το κόστος των οποίων σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούσε το 300.000 δολάρια! Έτσι η διάχυση της νέας ιατρικής τεχνολογίας εξελίχθηκε σε ζήτημα δημόσιας πολιτικής, οδηγώντας τη γερουσία των ΗΠΑ στην εκπόνηση μελέτης για τα δικαιολογητικά που απαιτούνταν πριν την εφαρμογή δαπανηρών νέων ιατρικών τεχνολογιών και διαδικασιών και βάζοντας τις βάσεις για την Αξιολόγηση Τεχνολογίας Υγείας (ΑΤΥ). 

Ως τεχνολογία υγείας ορίζεται «οποιαδήποτε παρέμβαση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την προώθηση της υγείας, την πρόληψη, διάγνωση ή θεραπεία μιας ασθένειας ή για την αποκατάσταση ή μακροχρόνια φροντίδα». Περιλαμβάνει επομένως ιατροτεχνολογικά προϊόντα που ποικίλλουν από τα απλά ξύλινα γλωσσοπίεστρα και τα βοηθητικά προϊόντα μέχρι τα πιο εξελιγμένα εμφυτεύματα, τα συστήματα ιατρικής απεικόνισης, τα φάρμακα, τις ιατρικές και χειρουργικές διαδικασίες, καθώς και τα οργανωτικά και υποστηρικτικά συστήματα στα πλαίσια των οποίων παρέχεται αυτή η φροντίδα.

Η ΑΤΥ είναι η συστηματική εκτίμηση των ιδιοτήτων, των αποτελεσμάτων ή/και των επιπτώσεων των τεχνολογιών υγείας. Βασικός σκοπός της είναι η ενημέρωση της χάραξης πολιτικής που συνδέεται με την τεχνολογία στον τομέα της υγειονομικής φροντίδας, ώστε να βελτιώνεται η υιοθέτηση οικονομικά αποδοτικών νέων τεχνολογιών και παράλληλα να αποτρέπεται η υιοθέτηση τεχνολογιών αμφιβόλου αξίας για το σύστημα υγείας. Αφορά τόσο τις άμεσες, εκούσιες συνέπειεςτων τεχνολογιών όσο και τις έμμεσες, ακούσιες συνέπειέςτους. Βασικός σκοπός της είναι η ενημέρωση της χάραξης πολιτικής που σχετίζεται με την τεχνολογία στον τομέα της υγειονομικής φροντίδας. Η ΑΤΥ διεξάγεται από διεπιστημονικές ομάδες με χρήση ρητών αναλυτικών πλαισίων, που χρησιμοποιούν μια ποικιλία μεθόδων.

Η ΑΤΥ είναι μία από τις τρεις συμπληρωματικές λειτουργίες που διασφαλίζουν την κατάλληλη εισαγωγή και χρήση των τεχνολογιών υγείας. Τα άλλα δύο στοιχεία είναι αφενός το κανονιστικό πλαίσιο και αφετέρου η διαχείριση, η οποία σχετίζεται μετην προμήθεια και τη συντήρηση της τεχνολογίας κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής της. Η απόδοση των συστημάτων υγείας ενισχύεται, όταν οι διασυνδέσεις και οι ανταλλαγές μεταξύ αυτών των στοιχείων διαφοροποιούνται σαφώς αλλά αλληλοϋποστηρίζονται.

Ενώ η ΑΤΥ ξεκίνησε από τα Ιατροτεχνολογικά προϊόντα, σύντομα στράφηκε στα φάρμακα. Μέχρι πρόσφατα ο χώρος του φαρμάκου απασχολούσε σχεδόν αποκλειστικά τους οργανισμούς αξιολόγησης τεχνολογίας υγείας. Τελευταία παρατηρείται στροφή με εκδήλωση ενδιαφέροντος στα Ιατροτεχνολογικά, αφού αυτά έχουν όλο και αυξανόμενη συμμέτοχή στο κόστος των συστημάτων υγείας, αλλά κυρίως πολύ σημαντική επίδραση. Σε αυτή τη κατεύθυνση στρέφει το ενδιαφέρον της και πολιτικά η Ευρώπη τόσο με συστάσεις (HTANetwork), όσο και με δράσεις (EUnetHTA). 

Οι μεθοδολογίες για την αξιολόγηση τεχνολογίας στα Ιατροτεχνολογικά διαφέρουν από αυτές των φαρμάκων, παρότι ακολουθούν τις ίδιες βασικές αρχές.

Πολλά προϊόντα είναι διαγνωστικά με αποτέλεσμα να υπάρχουν δυσκολίες, τόσο στον ποσοτικό προσδιορισμό της συνεισφοράς της διάγνωσης στη θεραπεία, όσο και στον επιμερισμό στις διάφορες διαγνώσεις. Μια άλλη βασική διαφορά αφορά στο ότι ενώ η λειτουργία ενός φαρμάκου είναι ανεξάρτητη από τον ιατρό, η απόδοση ενός μηχανήματος είναι εξαρτώμενη από την ικανότητα ή την εμπειρία του χρήστη. Τέλος, ενώ τα φάρμακα έχουν τιμές που είναι γνωστές με σε πολλές περιπτώσεις (όπως και στην Ελλάδα) η τιμή είναι συναρτώμενη από αυτή σε άλλες χώρες, στα ιατροτεχνολογικά παρατηρούνται μεγάλες διακυμάνσεις διεθνώς, αλλά και πενία οικονομικών δεδομένων.

Για την επιτυχή υλοποίηση μελετών αξιολόγησης τεχνολογίας υγείας είναι απολύτως απαραίτητη η ύπαρξη στοιχείων, δεδομένων, που αφορούν σε ανάγκες ασθενών, χρήση τεχνολογίας, κοστολογικά στοιχεία και πλήθος άλλων. Δεδομένα χρειάζονται και για τις περιπτώσεις υιοθέτησης αναφορών ΑΤΥ που έχουν γίνει σε άλλες χώρες (συνήθης πρακτική για εξοικονόμηση πόρων, συνιστώμενη και από το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ).
Υπάρχουν διάφοροι διεθνείς φορείς που υποστηρίζουν την προώθηση της ΑΤΥ στην παγκόσμια σκηνή. Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο σημειώνεται το δίκτυο EUNEHTA, που λειτουργεί ως «Συντονισμένη Δράση» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από την Ελλάδα στο EUnetHTA συμμετέχει ο ΕΟΦ με τους οργανισμούς του ΕΚΑΠΤΥ και ΙΦΕΤ, το ΩΚΚ και ο ΕΟΠΥΥ. 

Στη χώρα μας στο επόμενο διάστημα (το αργότερο έως τα τέλη του 2017) πρέπει να προσδιοριστούν οι φορείς που θα έχουν κεντρικό ρόλο στην ΑΤΥ. Οι θυγατρικοί οργανισμοί του ΕΟΦ, ΕΚΑΠΤΥ και ΙΦΕΤ θα μπορούσαν να αναλάβουν αυτό το ρόλο, με έμφαση ο πρώτος στα Ιατροτεχνολογικά Προϊόντα και ο δεύτερος στα Φάρμακα.


Ο κ. Γιώργος Παππούς, MSc Ιατρικής Φυσικής, MSc Βιοϊατρικής Τεχνολογίας είναι Διευθύνων Σύμβουλος Εθνικού Κέντρου Αξιολόγησης της Ποιότητας και της Τεχνολογίας στην Υγεία (ΕΚΑΠΤΥ)