Ο υγειονομικός τομέας χαρακτηρίζεται - στη διεθνή βιβλιογραφία και πρακτική - ως σύστημα “έντασης διαχείρισης και τεχνολογίας”, με σημαντική - επίσης - συμβολή των συντελεστών κεφαλαίου, καθώς και του ανθρώπινου και διανοητικού κεφαλαίου.

Με βάση αυτά τα ειδικά χαρακτηριστικά, η λειτουργία και οι επιδόσεις του υγειονομικού τομέα βασίζονται, εν πολλοίς, στην παραγωγή μεγάλου όγκου πληροφοριών. Η διαχείριση και ο έλεγχος των πληροφοριών στη υγεία και την ιατρική περίθαλψη έχουν μείζονα σημασία δεδομένου ότι εξ αυτών προσδιορίζεται η (ιατρική) επίδοση και η (οικονομική) απόδοση του τομέα της υγειονομικής φροντίδας. 

Στην κατεύθυνση αυτή, έχει συμβάλλει η "ψηφιακή επανάσταση", η οποία δίδει τη δυνατότητα συλλογής, αποθήκευσης και διαχείρισης δεδομένων, ώστε να καλύπτει το 94% των δεδομένων έναντι 6% της ανάλογης τεχνικής σε σύνολο "χωρητικότητας" πλέον των 300 exabytes σε παγκόσμια κλίμακα. 

Η συλλογή και καλή χρήση των ιατρικών, νοσηλευτικών και διαχειριστικών πληροφοριών στο σύστημα υγείας μπορεί να συμβάλλει θετικά στην ενίσχυση της θέσης των χρηστών με τη προσπάθεια μείωσης της ασύμμετρης πληροφόρησης (μεταξύ γιατρών και χρηστών) και δύναται να συνδράμει στην υποστήριξη των γιατρών και άλλων επαγγελματιών υγείας με την συρρίκνωση της άγνοιας των “παραγωγών” για τις επικρατούσες συνθήκες στον υγειονομικό τομέα. 

Η διεθνής εμπειρία και η εγχώρια πρακτική
Το σύνολο των δεδομένων οποιασδήποτε μορφής στον τομέα της υγείας μπορεί να θεωρηθούν ως "μεγαδεδομένα" ("Big Data"). Η προσέγγιση αυτή εμφανίζεται ως η πλέον επικρατούσα στην τρέχουσα συγκυρία, δεδομένου ότι η έμφαση αποδίδεται κυρίως στις ιδιότητες των "μεγαδεδομένων" παρά στο μέγεθος και τη χωρητικότητα, επειδή τα τεθέντα - κατά καιρούς - όρια (όπως το όριο > 1 petabyte ή 1018 bytes) έχουν ήδη θεωρηθεί περιορισμένα. Το ενδιαφέρον για τα "Big Data" στην ιατρική περίθαλψη σχετίζεται με το γεγονός ότι υπάρχουν τεκμήρια, τα οποία δεικνύουν ότι μπορεί να συμβάλλουν στη διασφάλιση υψηλής ποιότητας στη φροντίδα υγείας σε χαμηλότερο κόστος και συνολικά με καλύτερες εκβάσεις στην υγεία. 

Η διεθνής εμπειρία έχει αναδείξει παραδείγματα, τα οποία έχουν σημειώσει επιτυχημένη προσέγγιση στη διαχείριση "μεγαδεδομένων" και επίσης πραγματικών δεδομένων. Η αναλυτική των "μεγαδεδομένων" τείνει να αποτελέσει κυρίαρχη κατάσταση στην υγεία και την ιατρική περίθαλψη με διασφάλιση της ιδιωτικότητας, εγγύηση της ασφάλειας και βελτίωση της κυβερνησιμότητας με μικρότερο κόστος και βελτιωμένα αποτελέσματα. 

Στη χώρα μας, από τα διαθέσιμα στοιχεία διαπιστώνεται ότι ένας σημαντικός αριθμός οργανισμών και φορέων κυρίως του δημοσίου τομέα εμπλέκεται στη συλλογή (σχετικώς ικανοποιητική) και την επεξεργασία (πενιχρή) ιατρικών και νοσηλευτικών δεδομένων.

Όμως, η μεγάλη πρόκληση, αλλά και η ευκαιρία για την είσοδο της χώρας στον "κόσμο των μεγαδεδομένων" συνιστά το εγχείρημα της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης, το οποίο μετετράπη σε απαρχή συγκρότησης βάσης. Υπό το πρίσμα αυτό, είναι αναγκαίο και χρήσιμο να εξετασθεί το οργανωτικό, διοικητικό πλαίσιο προς την κατεύθυνση ενός συστήματος διαχείρισης και ελέγχου στη συλλογή πληροφοριών και εμπειρογνωμοσύνης, στην επεξεργασία, ταξινόμηση και διάχυση του “τελικού προϊόντος”.

Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι οι διαδικασίες αυτές είναι δημοσίου συμφέροντος και πρέπει να ευρίσκονται υπό τον πολιτικό έλεγχο της κεντρικής διοίκησης, δεδομένου ότι η κατοχή και η χειραγώγηση της πληροφορίας διευκολύνει τον έλεγχο του υγειονομικού τομέα, αλλά ταυτοχρόνως εγείρει και μείζονα ζητήματα βιοηθικής και προστασίας των προσωπικών δεδομένων.

Η σημασία του εγχειρήματος είναι μέγιστη και ως εκ τούτου έχει αναχθεί σε υψηλή προτεραιότητα, δεδομένου ότι υπολογίζεται η θετική επίπτωση στην οικονομία του υγειονομικού τομέα με εξοικονόμηση πόρων, κυρίως από τις κλινικές και ερευνητικές δραστηριότητες.

Big Data: 4+1Vs
Η αναγνώριση ενός συστήματος "μεγαδεδομένων" βασίζεται κυρίως στο κριτήριο των 4+1Vs (volume, velocity, variety, veracity +value), τα οποία προσδιορίζουν τις ιδιότητες των "Big Data" ως ακολούθως: μεγάλος όγκος, υψηλός ρυθμός ταχύτητας έκαστης γενεάς δεδομένων, μεγάλη ποικιλία, αυξημένη πολυπλοκότητα, εγκυρότητα των δεδομένων, και τέλος αξία με καλή ποιότητα των δεδομένων. 

Η διεθνής πρακτική έχει αναδείξει τα τελευταία χρόνια στις επιστήμες οργάνωσης και διοίκησης τη μεγάλη σημασία της οργάνωσης των δικτύων, η οποία ευρίσκει εφαρμογή στις υπηρεσίες υγείας και ιατρικής περίθαλψης και εναρμονίζεται σε σημαντικό βαθμό με την πληροφορική τεχνολογία, τα "Big Data", και τις ασύρματες τηλεπικοινωνιακές δυνατότητες σε περιβάλλον Cloud. Συνεπώς, η υπάρχουσα οργανωτική και διοικητική κατάσταση στον τομέα της υγείας και της ιατρικής περίθαλψης στη χώρα μας μπορεί να υποστηριχθεί πολλαπλώς για την αναζήτηση των καταλλήλων διαρθρωτικών αλλαγών.

Το πεδίο εφαρμογής των "μεγαδεδομένων"
Το πεδίο εφαρμογής είναι εξαιρετικά ευρύ, δεδομένου ότι η συλλογή δεδομένων οποιασδήποτε μορφής είναι δυνατή και η "εξόρυξη" αυτών μπορεί να προσφέρει πληροφοριακή υποστήριξη ευρείας και μείζονος σημασίας. Η ανάλυση δεδομένων μπορεί να γίνει από ένα πλήθος διαφορετικών πηγών με πολλαπλές μορφές (δομημένα, ημιδομημένα και αδόμητα δεδομένα) από την επεξεργασία, την έρευνα και ανάπτυξη και τη δημόσια υγεία.

Στο πλαίσιο αυτό, το πεδίο εφαρμογής των "Big Data" δύναται να εντοπισθεί στα ακόλουθα σημεία με κριτήρια αφενός την προτεραιοποίηση των επιλογών και αφετέρου τη διαθεσιμότητα και τη δυνατότητα άντλησης των σχετικών πληροφοριών.
(α) Προτεραιοποίηση των επιλογών
(β) Αξιολόγηση της κλινικής, φαρμακευτικής και βιοϊατρικής τεχνολογίας
(γ) Δεδομένα πραγματικής ζωής από τις διαδικασίες της κλινικής ιατρικής
(δ) Στοιχεία χρήσης και κατανάλωσης υπηρεσιών
(ε) Κλινική έρευνα και έρευνα υπηρεσιών υγείας
(στ) Βελτίωση της κυβερνησιμότητας στον τομέα της υγείας

Πολιτικές, κοινωνικές και βιοηθικές επιπτώσεις
Η παγκόσμια βιοοικονομία έχει αναδείξει πρακτικές νέων "παραδειγμάτων" συμπαραγωγής γνώσης, όπως η συλλογική καινοτομία με ευρείας κλίμακας consortia, τα οποία συγκροτούν "BigScience" και "Big Ethics". Αυτές οι βιοοικονομικές και κοινωνικοτεχνικές πρακτικές ενδυναμώνουν τις προοδευτικές κοινωνικές αλλαγές και εμπλέκουν νομικές και βιοηθικές διαστάσεις με τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία των προσωπικών δεδομένων. 

Επί του παρόντος, παρά την ταχεία πρόοδο και κυρίως την ελκυστικότητα, την οποία ασκεί η προσέγγιση των "μεγαδεδομένων", η νομική και θεσμική προσαρμογή υστερεί. Η κατάσταση αυτή, δημιουργεί προϋποθέσεις πρόκλησης βλάβης στην ιδιωτικότητα και ενδεχομένως στα προσωπικά δεδομένα υγείας.

Η αυξανόμενη τάση για ανάπτυξη και εμπορική εκμετάλλευση των δεδομένων της υγείας εγείρει ευρεία συζήτηση, σε παγκόσμια κλίμακα, για τις επιπτώσεις της μαζικής παραγωγής των "προϊόντων γνώσης" ως συνδυασμού επιστημονικών και ηθικών consortia, τα οποία χαρακτηρίζονται από συσσωρευμένη επιστημολογική εγγύτητα, μείωση της ακαδημαϊκής ανεξαρτησίας, ύπαρξη συγκρουσιακών συμφερόντων ανάμεσα στους "πρωταγωνιστές" του "ακραίου κεντρισμού".

Επίμετρο
Η διεύθυνση και ο έλεγχος των κλινικών, διαχειριστικών και άλλων πληροφοριών του υγειονομικού τομέα ενδεχομένως αποτελεί το “μίτο της Αριάδνης” για την επιστροφή στην "κανονικότητα" και δι΄ αυτής στην αναπτυξιακή διαδικασία.

Δεδομένου ότι τα συστήματα υγείας και ιατρικής περίθαλψης χαρακτηρίζονται από αυξημένη πολυπλοκότητα, πράγμα το οποίο δυσχεραίνει τις παρεμβάσεις νέων ρυθμίσεων ή διαρθρωτικών αλλαγών με τις παραδοσιακές μεθόδους. Για αυτούς τους λόγους ακριβώς η περίοδος κυριαρχίας της "μηχανικής" των μεταρρυθμίσεων έχει παρέλθει και τα σύγχρονα εργαλεία κατατείνουν σε μετασχηματισμούς "γενετικής" προσέγγισης στις οποίες η διαχείριση και ο έλεγχος της πληροφορίας - και ιδία δια των "Big Data" -έχει κυριαρχική επίδραση.