Πέντε βήματα, την επόμενη πενταετία, θα μπορούσαν να βοηθήσουν τον πληθυσμό να βελτιώσει σημαντικά τη στοματική του υγεία, η οποία επιδεινώθηκε δραματικά τα χρόνια της κρίσης, όχι μόνο στους ενήλικες, αλλά και στα παιδιά.

Οι συνθήκες των τελευταίων ετών, αποτελούν  την "τέλεια καταιγίδα" για τη στοματική υγεία του πληθυσμού, επισημαίνει στην έκθεσή της η Ομάδα Εργασίας για την Πρωτοβάθμια Οδοντιατρική Φροντίδα, που είχε συγκροτηθεί στα τέλη του 2015, με στόχο να παρουσιάσει πρόταση αναμόρφωσης των δημόσιων οδοντιατρικών υπηρεσιών.

Η έκθεση αποδίδει την "καταιγίδα" στην απουσία κεντρικού σχεδιασμού και πολιτικής για τη στοματική υγεία, που περιορίζει δραματικά τις δυνατότητες ανταπόκρισης του συστήματος στις απαιτήσεις των καιρών, αλλά και στην αφελή αντίληψη ότι τα νοσήματα του στόματος δεν απειλούν τη ζωή του ατόμου, άρα δεν αποτελούν βασική προτεραιότητα στο σχεδιασμό πολιτικών για την υγεία.

Εντούτοις, η μείωση και η απώλεια εισοδήματος, για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, περιορίζει –εάν δεν απαγορεύει- τη χρήση οδοντιατρικών υπηρεσιών, επιστρέφοντας δεκαετίες πίσω, όταν η επίσκεψη στον οδοντίατρο αφορούσε επείγοντα περιστατικά και η ενδεδειγμένη θεραπεία ήταν το σφράγισμα ή/και η εξαγωγή. Η επίδραση όμως, της οικονομικής κρίσης δεν αφορά μόνο στις επισκέψεις στο οδοντιατρείο.

Άτομα που βιώνουν πιο έντονα τα αποτελέσματα της δραματικής κατάστασης της χώρας –άνεργοι, κοινωνικά αποκλεισμένοι, υπερχρεωμένοι επαγγελματίες κ.ά.- αρχίζουν να παραμελούν τη φροντίδα του εαυτού και της οικογένειάς τους και καταφεύγουν σε πιο επιβαρημένα διατροφικά πρότυπα (κατανάλωση γλυκισμάτων ή άλλων υψηλά θερμιδογόνων τροφών, χρήση καπνού και αλκοόλ κ.ά).

Επιπλέον, διαταράσσονται οι σχέσεις μεταξύ των μελών της οικογένειας αλλά και του ευρύτερου κοινωνικού κύκλου, παρατηρούνται συναισθήματα απομόνωσης και κατάθλιψης, που εντείνουν το φαύλο κύκλο της αυτο-εγκατάλειψης. Η κρίση πλήττει, τελικά, την υγεία του ατόμου και την κοινότητα. 

Την ίδια στιγμή, εξαιτίας της πολυπλοκότητάς τους, οι οδοντιατρικές υπηρεσίες κοστίζουν ακριβά και μάλιστα κατατάσσονται στην 4η θέση των πιο ακριβών υπηρεσιών υγείας. Έτσι, οι δαπάνες για την οδοντιατρική φροντίδα την περίοδο 2009-2012 μειώθηκαν κατά 52% (από 1,97 δις ευρώ σε 985 εκατ. ευρώ). Οι δαπάνες αυτές είναι σχεδόν αποκλειστικά ιδιωτικές (99% το 2012) με δραματική συρρίκνωση των δημόσιων δαπανών για το ίδιο διάστημα (μείωση 61% της κρατικής δαπάνης και 80% στις δαπάνες κοινωνικής ασφάλισης). Μεγαλύτερη μείωση των δαπανών των νοικοκυριών για οδοντιατρικές υπηρεσίες παρατηρείται στα αστικά κέντρα, σε χαμηλά και μεσαία εισοδήματα και σε οικογένειες με ένα εργαζόμενο μέλος.

Και ενώ τα τελευταία 40 χρόνια είχε επιτευχθεί θεαματική βελτίωση στην στοματική υγεία των παιδιών, με την τερηδόνα να έχει μειωθεί στο μισό, τώρα, τα μισά παιδιά μέχρι 15 ετών έχουν ένα τουλάχιστον χαλασμένο δόντι.

Τον Ιανουάριο του 2016, υπηρετούν συνολικά 542 οδοντίατροι, από τους οποίους 148 απασχολούνται σε 106 Κέντρα Υγείας και 388 σε 134 Μονάδες Υγείας, ενώ παρατηρούνται κενά σε 102 Κέντρα Υγείας και 25 Μονάδες Υγείας (δεν έχουν καθόλου οδοντιατρικό προσωπικό). Τα Κέντρα Υγείας παρέχουν υπηρεσίες σε παιδιά και καλύπτουν επείγοντα περιστατικά στο γενικό πληθυσμό ενώ οι Μονάδες Υγείας λειτουργούν με τον προηγούμενο κανονισμό του ΕΟΠΥΥ, που παρέχει το σύνολο των οδοντιατρικών θεραπειών (με εξαίρεση την ακίνητη προσθετική) σε όλες τις ηλικίες.

"Οι ήδη κατακερματισμένες οδοντιατρικές υπηρεσίες, έχουν πληγεί από διάφορους παράγοντες και απαιτείται η αναδιοργάνωση και η περαιτέρω ανάπτυξή τους", επισημαίνει η έκθεση και προτείνει "οι δημόσιες υπηρεσίες παροχής οδοντιατρικής φροντίδας, να αποτελούν ένα σύστημα ενιαίων λειτουργικών δομών, που εντάσσεται στο ευρύτερο σύστημα φροντίδας της υγείας, για να μπορεί να ανταποκρίνεται επαρκώς και αποτελεσματικά, στις ανάγκες στοματικής υγείας του πληθυσμού".  

 Στην πρόταση σημειώνει πως "η αναδιοργάνωση του συστήματος θα βασιστεί στην ενεργοποίηση διαδικασιών και πρακτικών, που σήμερα τελούν σε χειμερία νάρκη, με στόχο τη λειτουργική διασύνδεση των κατάλληλα στελεχωμένων επιτελικών οργανικών μονάδων, σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο,  των οδοντιατρικών υπηρεσιών του ΠΕΔΥ και άλλων συναρμόδιων φορέων. Αρμοδιότητα αυτών των διασυνδεδεμένων δομών, θα είναι ο σχεδιασμός, η εφαρμογή, η παρακολούθηση και η αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών, διαδικασίες που θα πραγματοποιούνται μέσα από δράσεις, βάσει συγκεκριμένων επιχειρησιακών σχεδίων, προς επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Η διασύνδεση των επιτελικών δομών, μέσω πληροφοριακών συστημάτων και η εκπόνηση των επιχειρησιακών σχεδίων από αυτές, θα συντελέσουν στη δημιουργία του ενιαίου πλαισίου λειτουργίας τους, που θα αποτελέσει τον κορμό του νέου συστήματος".

Η οργάνωση

Η δημιουργία της οργανωτικής δομής αυτών των υπηρεσιών περιλαμβάνει:

 - τη συγκρότηση διαρκούς Επιστημονικής Επιτροπής Οδοντίατρων στο Υπουργείο Υγείας (Εθνική Επιτροπή Στοματικής Υγείας ή Συμβούλιο για τη Στοματική Υγεία) με αντικείμενο τη διαρκή διαμόρφωση πολιτικής και στρατηγικού σχεδιασμού,    

- τη δημιουργία επιτελικής οργανικής μονάδας στην Κεντρική Υπηρεσία του Υπουργείου Υγείας, σε επίπεδο Διεύθυνσης ή τουλάχιστον Τμήματος, με αντικείμενο την οργάνωση και το συντονισμό επιχειρησιακών σχεδίων,

- τη στελέχωση των υπηρεσιών στις ΥΠΕ, με Συντονιστές Οδοντίατρους. 

Βασικός στόχος και προσανατολισμός του συστήματος θα είναι η προστασία και η προαγωγή της στοματικής υγείας των παιδιών και των ευάλωτων ομάδων πληθυσμού και η άμβλυνση των ανισοτήτων στην πρόσβαση και χρήση των οδοντιατρικών υπηρεσιών.  

Η ανάπτυξη και η οργάνωση των οδοντιατρικών υπηρεσιών στο ΠΕΔΥ, θα γίνει σταδιακά και με χρονικό ορίζοντα πενταετίας. Σε αυτό το χρονικό διάστημα θα πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες προσαρμογές του συστήματος στις νέες συνθήκες και σχεδιασμούς. Οι οδοντιατρικές μονάδες θα παρέχουν πλήρεις υπηρεσίες στα παιδιά έως 18 ετών, αλλά και βασικές οδοντιατρικές υπηρεσίες, στους ενήλικες. Βασική προϋπόθεση είναι η έμφαση στα θέματα ασφάλειας και ποιότητας υπηρεσιών.

Για τη σταδιακή μετάβαση στο νέο μοντέλο η Επιτροπή επισημαίνει ότι θα εξαρτηθεί από:

i. Την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων στον παιδικό πληθυσμό, που δεν θα περιορίζονται στην οδοντιατρική εξέταση και στην εκπαίδευση των παιδιών για τη φροντίδα της στοματικής υγείας αλλά θα περιλαμβάνουν την ευαισθητοποίηση των γονέων στις τακτικές επισκέψεις των παιδιών στα οδοντιατρεία (δημόσια και ιδιωτικά).

ii. Την κατάρτιση του οδοντιατρικού δυναμικού σε εξειδικευμένα πεδία ύστερα από συνεργασία με την ακαδημαϊκή κοινότητα, τις επιστημονικές εταιρείες και άλλους πιστοποιημένους αρμόδιους φορείς.

iii. Την εκπαίδευση και αξιοποίηση νοσηλευτικού ή άλλου υγειονομικού προσωπικού (π.χ. επισκέπτριες/ες υγείας, μαίες) στην εφαρμογή προγραμμάτων αγωγής και προαγωγής στοματικής υγείας σε σχολικές μονάδες. Για την επιτυχημένη εφαρμογή προγραμμάτων προαγωγής της στοματικής υγείας, θα χρειαστεί εξειδικευμένο προσωπικό, που υπηρετεί στο σύστημα ΠΦΥ αλλά και να καταρτιστούν νέοι επιστήμονες στο αντικείμενο της αγωγής υγείας, ώστε ο ρόλος των οδοντίατρων, να είναι συντονιστικός και επιτελικός. 

 iv. Την επαρκή στελέχωση των οδοντιατρικών μονάδων. Ο αριθμός των οδοντίατρων στο δημόσιο σύστημα θα προσδιορίσει το εύρος και την ποιότητα της ανταπόκρισης των υπηρεσιών στις ανάγκες του πληθυσμού (παιδιών, ευπαθών ομάδων κ.ά.).

v. Την εφαρμογή σχεδίου για την ασφαλιστική κάλυψη της οδοντιατρικής περίθαλψης του γενικού πληθυσμού και από τον ιδιωτικό τομέα και την ασφαλιστική κάλυψη των οδοντιατρικών παροχών από τον ΕΟΠΥΥ.