Μετά από δεκαετίες αδράνειας, με αποτέλεσμα την υψηλότερη θέση στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης από πλευράς καπνίσματος, η Ελλάδα έκανε τελικά ένα βήμα προς τα εμπρός στον έλεγχο του καπνού το 2009, με την εφαρμογή μιας σειράς απαγορεύσεων του καπνίσματος και αυξήσεις φόρων στα προϊόντα καπνού. 

Μεταξύ 2008 και 2011, ο επιπολασμός του καπνίσματος μειώθηκε από 42,6% σε 38,1%, παρά την ατελή εφαρμογή της απαγόρευσης του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους. Ωστόσο, οι προσπάθειες ελέγχου του καπνού συνέπεσαν με την ύφεση, η οποία οδήγησε σε μια κρίση δημοσιονομική, πολιτική και κρίση υγείας και τελικά εγκαταλείφθηκε από τα πρωτοσέλιδα.

Από την εφαρμογή της νομοθεσίας για τον έλεγχο του καπνού, τον Ιούλιο του 2009, πέντε εθνικές εκλογές έλαβαν χώρα και, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργού Υγείας ο οποίος διορίστηκε μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015, ανέλαβαν δέκα διαφορετικοί Υπουργοί Υγείας. Καμία από τις προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις δεν επέδειξαν  μεγάλο ενδιαφέρον για την ενίσχυση των μέτρων ελέγχου του καπνού ή την επιβολή της απαγόρευσης του καπνίσματος. Αντιθέτως, ένας πρώην Έλληνας πρωθυπουργός, όντας εν ενεργεία, επαίνεσε δημοσίως την ελληνική θυγατρική της Philip Morris International για τις επενδύσεις της στην χώρα.

Κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει τις ελληνικές αρχές για την εστίαση σε επείγοντα ζητήματα υγείας, όπως η αύξηση των λοιμώξεων HIV και η επιδείνωση της ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη το μικρό χρονικό διάστημα που οι περισσότεροι υπουργοί Υγείας παραμείνουν στην εξουσία. Ωστόσο, το μικρό ενδιαφέρον για τον έλεγχο του καπνού αποτελεί έκπληξη, αν δεν δημιουργεί υποψίες. Χιλιάδες άνθρωποι πεθαίνουν στην Ελλάδα, ως αποτέλεσμα του καπνίσματος κάθε χρόνο, και περισσότερο από το 10% του εθνικού προϋπολογισμού των νοσοκομείων δαπανάται για τη θεραπεία ασθενειών που αποδίδονται στο κάπνισμα.

Μια αύξηση της φορολογίας της τάξης των 2 ευρώ ανά πακέτο τσιγάρων εκτιμάται ότι θα αυξήσει κατά 1,2 δισ. τα έσοδα, θα εμποδίσει 125.000 παιδιά να αρχίσουν το κάπνισμα, και θα αποτρέψει 192.000 πρόωρους θανάτους. Δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι το 72% των Ελλήνων υποστηρίζουν αυτή την αύξηση φόρου σε περίπτωση που τα νέα έσοδα που θα προκύψουν θα χρησιμοποιηθούν για την υγεία και για τον περιορισμό του καπνίσματος .

Το ερώτημα που είναι πιο επιτακτικό από ποτέ είναι, γιατί οι ελληνικές αρχές να δεν θέτουν ως προτεραιότητα τον έλεγχο των προϊόντων καπνού; Είτε λόγω της επιρροής της βιομηχανίας, είτε λόγω απουσίας πολιτικής βούλησης, διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις έχουν αποτύχει να προστατεύσουν την υγεία και οικονομική ευημερία του ελληνικού λαού. Η εφαρμογή της απαγόρευσης του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους και η αύξηση των φόρων κατά 2 ευρώ, δεν θα μπορούσε μόνο να σώσει χιλιάδες ζωές, αλλά θα επέτρεπε  επίσης και την ανακατανομή των τόσο αναγκαίων κεφαλαίων, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να αμβλύνουν τις επιπτώσεις της συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης.

*Ο κ. Φίλιππος Φιλιππίδης είναι Λέκτορας Δημόσιας Υγείας στο Imperial College του Λονδίνου - το άρθρο του δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Lancet