Δραστική μείωση της νοσηλείας των ασθενών είτε γιατί η ασθένεια έχει προληφθεί, είτε γιατί έχει αντιμετωπιστεί εξωνοσοκομειακά και η ανάγκη για εισαγωγή έχει περιοριστεί σημαντικά, καθώς και η ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών περίθαλψης περιλαμβάνεται στα σχήματα καθολικής κάλυψης των χωρών που έχουν αναπτύξει πρόσφατα, νέα μοντέλα στα συστήματα πρωτοβάθμιας περίθαλψής τους.

Πρόκειται για προγράμματα που ενισχύει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δεδομένης της ανάγκης για περιστολή των δαπανών σε υπηρεσίες όπου το κόστος μπορεί να ελεγχθεί και να αποφευχθεί, αφήνοντας περιθώριο να διατεθούν πόροι σε ακριβότερες θεραπείες και νέες τεχνολογίες που είναι απαραίτητες σε ασθενείς με σοβαρότερες παθήσεις.

Σύμφωνα με τον διευθυντή του τμήματος Συστημάτων Υγείας και Δημόσιας Υγείας του Π.Ο.Υ. dr. Hans Kluge, η καθολική κάλυψη υγείας έχει τρεις διαστάσεις:
- την επέκταση των μηχανισμών κάλυψης και σε αυτούς που δεν καλύπτονται,
- την επέκταση των υπηρεσιών κάλυψης και
- την οικονομική προστασία του πληθυσμού από καταστροφικές ιδιωτικές πληρωμές, μειώνοντας το κόστος συμμετοχής και τις εισφορές.
Οι παραπάνω τάσεις παρουσιάστηκαν χθες κατά την πρώτη μέρα της διημερίδας του υπουργείου Υγείας και του Π.Ο.Υ. με θέμα την ανάπτυξη συστήματος πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας στη χώρα μας.

Η Σκοτία
Στη μεταρρύθμιση στη Σκοτία, αναφέρθηκε η επικεφαλής της κλινικής πρακτικής για ολοκληρωμένη φροντίδα δρ. Anne Hendry, επισημαίνοντας πως η ανάγκη για επέκταση της κάλυψης ήρθε από τη διαπίστωση ότι οι άνθρωποι που ζούσαν στις πιο δύσβατες και απομακρυσμένες περιοχές ανέπτυσσαν πολλαπλές ασθένειες, δέκα χρόνια νωρίτερα από αυτούς που ζούσαν σε πιο "πλούσιες" περιοχές. Επίσης ψυχικά προβλήματα συνδέονταν στενά με πολλαπλές παθήσεις στις πιο "στερημένες" περιοχές της Σκοτίας.

Οι αλλαγές εστιάστηκαν στα εξής:
- από την αντιμετώπιση οξείας φάσης στο σχεδιασμό κάλυψης ασθενών με πολλαπλές παθήσεις,
- από τη νοσοκομειοκεντρική αντιμετώπιση στη ενσωμάτωση της περίθαλψης στις τοπικές κοινωνίες και την αξιοποίηση των διαθέσιμων υποδομών,
- από την εξάρτηση από τον οικογενειακό γιατρό στην περίθαλψη που βασίζεται σε ομάδα επαγγελματιών υγείας,
- από την κάλυψη ενός επεισοδίου στην συνεχή φροντίδα και υποστήριξη των ασθενών όσο την χρειάζονται,
- από την κατακερματισμένη περίθαλψη στην συντονισμένη και ολοκληρωμένη φροντίδα υγείας. 

Παράλληλα προβλέπεται προληπτική ιατρική πρωτογενώς και δευτερογενώς, εκπαίδευση των ασθενών για φροντίδα της πάθησής τους, υποστήριξη των φροντιστών και μεγαλύτερο πεδίο εφαρμογής της νέας τεχνολογίας.

Όλα αυτά συμβαίνουν με βάση την κάλυψη του ασθενούς στο σπίτι του, σε συνδυασμό με τηλεϊατρική και οργάνωση επαγγελματικών κοινωνικών ομάδων με νοσηλευτές, φαρμακοποιούς, θεραπευτές, ψυχιάτρους γηριατρικής κλπ και μονάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, με στόχο να μην χρειαστεί η νοσηλεία.

Στην Ιταλία
Η εξέλιξη της πρωτοβάθμιας υγείας στην περιφέρεια Veneto της Ιταλίας, αναλύθηκε από τον διευθυντή πρωτοβάθμιας υγείας κ. Giovanni Pavesi. Η περιφέρεια επιλέχθηκε καθώς πάνω από το 65% του πληθυσμού άνω των 65 ετών πάσχει από χρόνιες παθήσεις, το 25% των ατόμων πάνω από 75% πάσχουν από κάποια αναπηρία, η θνησιμότητα από καρκίνο φτάνει το 30,9%, 1,5% του πληθυσμού πάσχει από καρδιακή ανεπάρκεια και 5,4% από διαβήτη.

Η περιφέρεια, οργάνωσε ομάδες πρωτοβάθμιας φροντίδας, ενίσχυσε την κοινωνική φροντίδα, έλαβε μέτρα κατ΄ οίκον φροντίδας και προωθεί την ενίσχυση παρηγορητικής φροντίδας από νεοαναπτυσσόμενες δομές.

Οι δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας λειτουργούν σε 12ωρη βάση, με γενικούς γιατρούς, νοσηλευτές, διοικητικό προσωπικό και σε διασύνδεση με ειδικούς γιατρούς.

Οι επαγγελματίες υγείας εκπαιδεύουν τους ασθενείς στη δευτερογενή πρόληψη, αξιολογούν τους καρδιαγγειακούς κινδύνους, ακολουθούν σύστημα αυτοαξιολόγησης και τήρηση ηλεκτρονικού φακέλου ασθενούς . Η πρόσβαση του ασθενή στην υπηρεσία γίνεται τηλεφωνικά. Η εμπλοκή του κράτους στις δομές αυτές αφορά το ποσοστό νοσηλειών, την πρόβλεψη της φαρμακευτικής δαπάνης και τον έλεγχο της λίστας αναμονής στους ειδικούς γιατρούς.

Ο έλεγχος της κίνησης του ασθενή μέσα στο σύστημα υγείας γίνεται από μια κεντρική διαχειριστική δομή, στην οποία τηρείται ο φάκελος του ασθενή, εφαρμόζονται πρωτόκολλα και λειτουργεί ένα πλήρες ηλεκτρονικό σύστημα λειτουργίας του συστήματος. Κατ΄οίκον καλύπτονται περιστατικά πρωτοβάθμιας, παρηγορητικής φροντίδας και κάποια ειδικά, όμως πριν το νοσοκομείο που καλύπτει αυστηρά νοσοκομειακά περιστατικά και επείγοντα, παρεμβάλλεται ένα ενδιάμεσο κέντρο με στόχο να αποφεύγεται η παραμονή σε νοσοκομείο περιστατικών που χρειάζονται συνεχή παρακολούθηση, χωρίς όμως το φόβο ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων και της περαιτέρω επιβάρυνσης της υγείας του ασθενή.

Στη Λιθουανία
Η ανάπτυξη πρωτοβάθμιας φροντίδας στη Λιθουανία, παρουσιάστηκε από τον καθηγητή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Klaipeda δρ. Arnoldas Jurgutis.

Στόχος ήταν η καλύτερη περίθαλψη με χαμηλότερο κόστος και ισότιμη παροχή υπηρεσιών στον πληθυσμό.  Μέχρι τότε, το 50% των περιστατικών απευθύνονταν κατ΄ευθείαν σε νοσοκομειακούς γιατρούς ειδικοτήτων, με υψηλά ποσοστά αχρείαστων εργαστηριακών και απεικονιστικών εξετάσεων, υπερσυνταγογράφηση φαρμάκων, ενέσιμων και ενδοφλέβιων ορών.

Τώρα έχει καθιερωθεί ο οικογενειακός γιατρός, ο νοσηλευτής κοινότητας και η μαία, καθώς και μια ομάδα ειδικών γιατρών όπως γενικός χειρουργός, παιδίατρος και γυναικολόγος. Για οποιαδήποτε άλλη ειδικότητα απαιτείται παραπομπή. Η ασφαλιστική κάλυψη περιλαμβάνει δωρεάν παροχές εξωνοσοκομειακά και στο νοσοκομείο η κάλυψη αφορά πλήρη παρηγορητική ιατρική και νοσηλευτική κάλυψη σε θαλάμους 12 κλινών.

Η μεταρρύθμιση δημιούργησε ένα σύστημα ασθενοκεντρικό, με αξιολόγηση κινδύνων και επικίνδυνη συμπεριφορά ασθενούς, εισήγαγε έλεγχο του πληθυσμού για τους γυναικολογικούς καρκίνους. Μπορεί να εξασφαλίστηκε καλύτερα συντονισμένη φροντίδα όμως η ποιότητα διαφέρει από σημείο σε σημείο.

Συνολικά έχει επιτευχθεί καλύτερος έλεγχος στους παράγοντες κινδύνου, μείωση στη ζήτηση της επείγουσας ιατρικής κατά 50% (ασθενοφόρα), καλύτερη παρακολούθηση χρονίων παθήσεων μέσω του οικογενειακού γιατρού.

Στην Πορτογαλία
Ο αντιπρόεδρος της Περιφερειακής Διοίκησης Υγείας Λισαβόνας και Τάγου κ. Luis Pisco αναφερόμενος στις αλλαγές στην ΠΦΥ της Πορτογαλίας, παρέθεσε μελέτη σύμφωνα με την οποία επιτεύχθηκε καλύτερη περίθαλψη στους ασθενείς, ανταμοιβή στους γιατρούς για καλή άσκηση του επαγγέλματός τους και αποτελεσματικότητα στη χρήση των πόρων σε ότι αφορά τα οικονομικά του τομέα.

Οι αλλαγές δημιούργησαν τις οικογενειακές μονάδες υγείας, με 3-8 γιατρούς, νοσηλευτές και διοικητικούς, που καλύπτουν 4000-14.000 πληθυσμού.
Στην πορεία εφαρμογής των μεταρρυθμιστικών μέτρων, επιτεύχθηκε μαζικός γυναικολογικός έλεγχος από το 21,1% του πληθυσμού το 2007 στο 53,8% του πληθυσμού το 2012. Αντίστοιχα, η χρήση γενοσήμων αυξήθηκε από 27,9% το 2010 σε 43,1% το 2013. Οι κινολόνες (αντιβιοτικά 3ης γενιάς) μειώθηκαν από 21,6% το 2010 σε 15,3% το 2013. Η κατά κεφαλήν δαπάνη φαρμάκων μειώθηκε από 197,9 ευρώ το 2010 σε 142 ευρώ το 2013.

Όλα αυτά με ταυτόχρονη βελτίωση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών, αλλά και μεγαλύτερη δυνατότητα πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας.