Ο REM (rapid eye movement, γρήγορη κίνηση των ματιών) ύπνος είναι η φάση, κατά την οποία οι μύες χαλαρώνουν, τα βλέφαρα τρεμοπαίζουν και οι άνθρωποι βλέπουν όνειρα, αλλά το ερώτημα εάν συμβάλλει στην απόκτηση νέων αναμνήσεων είναι δύσκολο να απαντηθεί.

Ερευνητές ενόχλησαν πειραματόζωα (ποντίκια) την ώρα του ύπνου τους, χωρίς να τα ξυπνήσουν, κατά τη φάση REM, και διαπίστωσαν ότι, όταν ξύπνησαν, δεν θυμούνταν πράγματα που είχαν μάθει μόλις την προηγούμενη μέρα. Αυτό που έκαναν ήταν να απενεργοποιήσουν, μέσω φωτός, μια σειρά από εγκεφαλικά κύτταρα, σταματώντας, με αυτόν τον τρόπο, τη δραστηριότητα του εγκεφάλου - το έκαναν με τη βοήθεια της λεγόμενης οπτογενετικής. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση Science.

Οι ερευνητές των Πανεπιστημίων ΜακΓκιλ του Καναδά και Βέρνης της Ελβετίας, με επικεφαλής αντίστοιχα τον επίκουρο καθηγητή του Τμήματος Ψυχιατρικής Σιλβέν Γουίλιαμς και τον καθηγητή του Τμήματος Νευρολογίας Αντουάν Αδαμαντίδηπαρεμβαίνοντας στα λεγόμενα «κύματα θήτα» στον εγκέφαλο των ποντικιών, διατάραξαν στα κοιμισμένα ζώα τη φάση REM και το έλλειμμα μνήμης τους την επόμενη μέρα, είναι η πιο πειστική ένδειξη μέχρι σήμερα ότι τα όνειρα είναι ζωτικά για τη μνήμη. Πιστεύεται ότι κάτι ανάλογο συμβαίνει και στους ανθρώπους.

Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι και η βαθύτερη μη-REM φάση του ύπνου, χωρίς όνειρα, είναι, επίσης, ζωτική για την μνήμη. Προς το παρόν οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν αν υπάρχει κάποια διαφορά ανάμεσα στις δύο φάσεις (REM και μη-REM) όσον αφορά στη σημασία τους για την μνήμη.