Μέχρι και "ρήγμα" στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας, προκάλεσαν οι δηλώσεις του υπουργού Υγείας Παναγιώτη Κουρουμπλή, για "πρόστιμο" στους καρκινοπαθείς, εάν προηγουμένως δεν έχουν εφαρμόσει προληπτικό έλεγχο, με τη διενέργεια εξετάσεων έγκαιρης διάγνωσης.

Στην προσπάθειά του να κατευνάσει "τα πνεύματα" από τις αντιδράσεις στην επιστημονική κοινότητα ο γενικός γραμματέας Δημόσιας Υγείας Γιάννης Μπασκόζος, ξεκαθάρισε ότι "η ουσιαστική υπεράσπιση της δημόσιας υγείας με έμφαση στην πρόληψη και την αγωγή υγείας είναι βασική αρμοδιότητα της Γενικής Γραμματείας Δημόσιας Υγείας και δεν πρέπει να αφήνεται σε επικοινωνιακά πυροτεχνήματα που δίνουν λάθος σήματα στην κοινωνία και ενισχύουν τη νεοφιλελεύθερη αντίληψη περί προσωπικής ευθύνης για την υγεία". 

Η δημόσια υγεία
Στη δήλωσή του ο κ. Μπασκόζος προσπαθώντας να αναστρέψει το κλίμα που δημιουργήθηκε τόνισε: "Οφείλουμε να κάνουμε τα πάντα για ενημέρωση και ευαισθητοποίηση, με μέθοδο και υπομονή. Υπάρχουν τρόποι. Με σοβαρότητα, συλλογική δουλειά και επιστημονική τεκμηρίωση θα τα καταφέρουμε".

Διάκριση ελέγχου και παρακολούθησης
Ο ομ. καθηγητής Οικονομικών της Υγείας Γιάννης Κυριόπουλος, από την πλευρά του, υπογράμμισε τη διαφορά ανάμεσα στον προσυμπτωματικό έλεγχο (screening) των υγιών και τη παρακολούθηση (monitoring) των ασθενών. 

Είπε χαρακτηριστικά: "Με βάση αυτή τη διάκριση και με τη συνδρομή της ανάλυσης κόστους και επιπτώσεων, δύναται να υποστηριχθεί η εισαγωγή εθνικού προγράμματος προσυμπτωματικού ελέγχου δια του οποίου εξειδικεύεται η διαχείριση και ο έλεγχος των μειζόνων παραγόντων κινδύνου κατά φύλο και ηλικία.

Η άγνοια αυτών υποκρύπτει έλλειψη εκπαίδευσης και κουλτούρας και η αγνόηση υποδηλώνει δόλο και ανεπίτρεπτη κερδοσκοπία. Αμφότερα, διαβρωτικά της αναγκαιότητας για μια τεκμηριωμένη εθνική πολιτική υγείας θεμελιωμένη στην αναζήτησή της ισότητας και της αποδοτικότητας.

Εθνικό πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου

Υπό το πρίσμα αυτό, ένα εθνικό πρόγραμμα συστηματικού προσυμπτωματικού ελέγχου πρέπει να χαρακτηρίζεται ως ισχυρώς συστηνόμενο και να ενθαρρύνεται με τη προσφορά κινήτρων τύπου behavioral economics (bonus-malus) στους γιατρούς, τους επαγγελματίες υγείας και τους πολίτες.

Το ζήτημα αναδεικνύει την ανάγκη διαμόρφωσης πολιτικής και κουλτούρας, αμφότερα μείζονος πρακτικής σημασίας. Για παράδειγμα το PSA test για την ανίχνευση του καρκίνου του προστάτη επ' ουδενί έχει θέση στο screening, αλλά ενδεχομένως είναι χρήσιμο στο monitoring. Ένα άλλο παράδειγμα, μπορεί να είναι η επιλογή του HPV DNA test για την ανίχνευση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στις ενδεικνυόμενες περιπτώσεις. Όλα τους, με τη σωστή χρήση προσφέρουν εξοικονομήσεις δεκάδων εκατ. ευρώ για επενδύσεις στη πρωτοβάθμια φροντίδα και τη δημόσια υγεία".

Μέσο πρόληψης και όχι τιμωρίας

Ο ΙΣΑ τάχθηκε διαχρονικά υπέρ της προληπτικής ιατρικής, αλλά όχι μέσα από τιμωρία των πολιτών. Σε ανακοίνωσή του, σημείωσε πως "από μακρού έχει επισημάνει με συνεχείς ανακοινώσεις και επιστολές του στην εκάστοτε ηγεσία του Υπουργείου Υγείας την μεγάλη αξία της πρόληψης και της διενέργειας προληπτικών εξετάσεων που βοηθούν στην βελτίωση της Υγείας των πολιτών.

Μέσα από αυτές τις προτάσεις συστήνει και την συνεργασία με επιστημονικούς φορείς και την τοπική αυτοδιοίκηση, έτσι ώστε να υπάρξει το επιθυμητό αποτέλεσμα και να ενημερωθεί ο κόσμος για την αξία της πρόληψης.

Η πρόσφατη ανακοίνωση του Υπουργείου Υγείας για την υποχρεωτική εξέταση για συγκεκριμένες παθήσεις και τιμωρία όσων δεν κάνουν την συγκεκριμένη εξέταση με το να μην τους καλύπτει τα νοσήλια σε περίπτωση ασθένειας, από την μια πλευρά είναι αποσπασματική, αφού δεν καλύπτει συνολικά την πρόληψη, από την άλλη τιμωρεί τον πολίτη, αντί να τον συμβουλεύσει και να τον εκπαιδεύσει στην ανάγκη για πρόληψη.

Ο ΙΣΑ υπέρμαχος της προληπτικής Ιατρικής και της προστασίας της Υγείας θα είναι στο πλευρό κάθε προσπάθειας που θα αφορά την πρόληψη των πολιτών μέσα από εκπαίδευση και όχι μέσα από τιμωρητικές πρακτικές. Υγεία μέσα από πρόληψη και όχι τιμωρία του πολίτη".

Ψευδείς ιατρογενείς νόσοι

 Η αναμενόμενη έξαρση του καρκίνου και των καρδιαγγειακών νοσημάτων στη χώρα μας δεν οφείλεται στην έλλειψη προληπτικών εξετάσεων, στις οποίες τα τελευταία χρόνια έγινε πρωτοφανής κατάχρηση, αλλά στην έλλειψη εφαρμογής προληπτικών μέτρων. Σε αυτό έχει τεράστια ευθύνη η πολιτεία αλλά και ο ιατρικός κόσμος, επισημαίνει το μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρίας Χρήστος Ντέλλος απαριθμώντας μια σειρά λόγους αντίθετους προς τους υποχρεωτικούς ελέγχους:

  • Οι προληπτικές εξετάσεις έχουν αποδείξει την αξία τους όταν γίνονται στοχευμένα, με βάση το ιστορικό, τους προδιαθεσικούς παράγοντες, τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση του συγκεκριμένου ασθενή.
  • Αντίθετα, ο γενικός προληπτικός έλεγχος πληθυσμών για καρκίνο και καρδιοπάθειες αμφισβητείται έντονα από πολλές μελέτες. Η σημαντικότερη και μεγαλύτερη μετα-ανάλυση 16 τυχαιοποιημένων μελετών από το έγκυρο Cochrane Collaboration συμπεραίνει πως «δεδομένου πως ο θάνατος από καρδιαγγειακές παθήσεις και καρκίνο δεν μειώθηκαν, οι γενικές προληπτικές ιατρικές εξετάσεις πληθυσμών είναι απίθανο να ωφελούν».
  • Ο γενικός προληπτικός έλεγχος όμως μπορεί να βλάψει σημαντικά, δημιουργώντας ψευδείς ιατρογενείς νόσους σε μαζική κλίμακα, που οδηγούν σε νέες διαγνωστικές εξετάσεις ή και αχρείαστες ιατρικές επεμβάσεις. Τα παραπάνω έχουν τον κίνδυνο της πιθανής σωματικής βλάβης, αλλά και τεράστια ψυχική επιβάρυνση. Επιπλέον υπάρχει και σοβαρό οικονομικό κόστος τόσο για τους πολίτες όσο και για το κράτος.
  • Η δραστική μείωση των θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνο σε άλλες χώρες οφείλεται κυρίως στην εφαρμογή προληπτικών μέτρων, λιγότερο σε παλιές και νέες θεραπείες και ελάχιστα ή καθόλου σε μαζικούς προληπτικούς ελέγχους.
  • Τόνισε πως η υποχρεωτική εφαρμογή προληπτικών εξετάσεων ή θεραπειών σε ενήλικες δεν επιτρέπεται από τον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας. Αντίθετα, απαιτείται η συγκατάθεση του ασθενούς σε κάθε ιατρική πράξη, μετά από αντικειμενική και πλήρη ενημέρωσή του για το πιθανό όφελος και την πιθανή βλάβη.
  • Εκείνο που άμεσα επιβάλλεται στη χώρα μας είναι η εφαρμογή προληπτικών μέτρων, με πρώτο την πλήρη εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου. Είναι αδιανόητο ακόμα και στα νοσοκομεία μας να καπνίζουν γιατροί, προσωπικό και ασθενείς, και οι διοικήσεις τους να μη κάνουν τίποτα.