Η υπερέκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία και ειδικά η συγκέντρωσή της στη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας, είναι σημαντικός παράγοντας για την ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος.

Το ηλιακό έγκαυμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό.

Έρευνα που συμπεριέλαβε 2977 μαθητές 9-18 ετών, είχε στόχο την εκτίμηση ηλιακών εγκαυμάτων σε μαθητές παραλιακών περιοχών στην Ελλάδα.

Η πλειονότητα των παιδιών (83,4%) είχαν σκούρα μαλλιά και ανοικτόχρωμο δέρμα, ενώ 68,1% ανέφερε ότι έχει ελιές στο πρόσωπο και το σώμα. 

Τα ηλιακά εγκαύματα ήταν συχνά, τόσο στους εφήβους όσο και στα παιδιά με ποσοστά 41,9% και 55,6%, αντίστοιχα. Όμως τα παιδιά που ζούσαν σε αστικές περιοχές παρουσίασαν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά εγκαυμάτων έναντι αυτών που ζούσαν σε ημιαστικές περιοχές (ποσοστά 33,8% και 24,8%, αντίστοιχα).

Σε ότι αφορά τη γνώση των μαθητών για τους κινδύνους της ηλιακής ακτινοβολίας, διαπιστώθηκε ότι τα παιδιά του δημοτικού σχολείου είχαν καλύτερη γνώση από αυτήν των παιδιών γυμνασίου. 

Τελικά, εκείνοι που είχαν καλύτερη γνώση είχαν και τα λιγότερα εγκαύματα.

Συμπερασματικά αναφέρουμε ότι η συμβολή της γνώσης στη μείωση των ηλιακών εγκαυμάτων είναι σημαντική στο βαθμό που είναι συνεχής. Γι΄ αυτό η εκπαίδευση θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει όχι μόνο τα παιδιά, αλλά και τους δασκάλους και τους γονείς, στο πλαίσιο συστηματικά προγράμματα αγωγής υγείας.

Η έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία αποτελεί σημαντικό κίνδυνο στην ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος. Υπολογίζεται ότι κάθε άτομο θα έχει δεχθεί την μέγιστη υπεριώδη ακτινοβολία μέχρι τα 18 του χρόνια (50-80%) και αυτό γιατί η μικρή ηλικία συνδυάζεται με μεγάλη παραμονή εκτός σπιτιού, όμως συνδέεται με την ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος κατά την ενήλικη ζωή. Ο λόγος είναι ότι τα παιδιά δεν έχουν ακόμη αναπτύξει τις ποσότητες μελανίνης στο δέρμα τους, συνεπώς και το σύστημα άμυνας στο συγκεκριμένο θέμα. 

Όμως 6 στους 10 καρκίνους του δέρματος αποδίδονται στην ηλιακή ακτινοβολία και συγκεκριμένα στην υπεριώδη και συνδέονται με τη συχνότητα των ηλιακών εγκαυμάτων.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει εκδώσει οδηγίες για τη λήψη προστατευτικών μέτρων, ειδικά για παιδιά και εφήβους. Ειδικός ρουχισμός, γυαλιά και καπέλο, καθώς και αναζήτηση σκιάς αποτελούν τα κομβικά σημεία αντηλιακής προστασίας. Βασικότερο όμως μέτρο πρόληψης όλων, είναι το αντηλιακό και η ορθή χρήση του. Το αντηλιακό που συστήνεται για παιδιά και εφήβους πρέπει να έχει δείκτη προστασίας sun protection factor (spf) >30 και σε μικρότερες ηλικίες spf 50.

Στη χώρα μας, πολλές μελέτες και σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες έχουν δείξει υψηλά ποσοστά γνώσης, χωρίς όμως η γνώση αυτή να μεταφράζεται και σε αντίστοιχη θετική στάση και ορθή συμπεριφορά  υγείας.

Συγκεκριμένα, παρατηρείται μη ορθή συμπεριφορά σε ό,τι αφορά την εφαρμογή μέτρων αντηλιακής προστασίας, όπως η χρήση αντηλιακού, η μη έκθεση στον ήλιο κατά τις μεσημεριανές ώρες, η χρήση καπέλου, γυαλιών ηλίου, κ.λπ. Η απόκτηση δε σκουρόχρωμης επιδερμίδας υιοθετείται από τους εφήβους, ειδικά τα νέα κορίτσια, ως πρότυπο ομορφιάς και καλαισθησίας.

Η ενημέρωση αποτελεί το κομβικό σημείο όλων των προγραμμάτων πρόληψης. Τις τελευταίες δεκαετίες σε πολλές χώρες έχουν σχεδιαστεί και εφαρμοστεί ειδικά προγράμματα για την πρόληψη των βλαβών από την ηλιακή ακτινοβολία. Τα προγράμματα αυτά εφαρμόζονται συστηματικά από την προσχολική ηλικία και αναπροσαρμόζονται ανάλογα με την ηλικία στην οποία απευθύνονται. Επίσης απευθύνονται όχι μόνο σε σχολικό πληθυσμό (μαθητές – εκπαιδευτικούς) αλλά και σε άλλες κοινωνικές δομές όπως η οικογένεια, τα ΜΜΕ και τα τελευταία χρόνια το διαδίκτυο, το οποίο αποτελεί σε μεγάλο βαθμό το βασικό μέσο αναπαραγωγής και παρουσίασης τέτοιων δράσεων.

Στην Ελλάδα έχουν εφαρμοστεί αποσπασματικά προγράμματα πρόληψης από φορείς κυρίως ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Η επίσημη πολιτεία δεν έχει συμπεριλάβει έως τώρα ένα πρόγραμμα αγωγής υγείας που να αφορά στην αντηλιακή προστασία στα προγράμματα που είναι εγκεκριμένα από το Υπουργείο Παιδείας. Τα προγράμματα αυτά δείχνουν ότι η συνεχιζόμενη ενημέρωση και οι ποικίλες συνεργατικές δράσεις που πλαισιώνουν αυτά τα προγράμματα μπορούν να συντελέσουν στην υιοθέτηση ορθών συμπεριφορών υγείας  και μάλιστα για ένα θέμα τόσο σημαντικό όπως είναι η αντηλιακή προστασία.

Ένα τέτοιο πρόγραμμα αποτελεί και η καινοτόμος δράση, η οποία υλοποιείται, πιλοτικά, στον Δήμο Αμαρουσίου, από το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, υπό την αιγίδα του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων και του ΚΕΠ Υγείας. Πρόκειται για μια εθελοντική δράση, η οποία απευθύνεται σε γονείς και παιδιά προσχολικής ηλικίας και αποσκοπεί στην ευαισθητοποίηση απέναντι στους κινδύνους από την ηλιακή ακτινοβολία και στην ενημέρωση γύρω από τα ενδεδειγμένα μέτρα προστασίας, εν όψει της καλοκαιρινής περιόδου. Η επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, απαρτίζεται από τον Αναπληρωτή Καθηγητή Πολιτικής Υγείας κ. Κυριάκο Σουλιώτη και την Δρ. Αγωγής Υγείας κ. Μαρία Σαρίδη.

Η δράση περιλαμβάνει:

  • Διερεύνηση των γνώσεων και στάσεων των γονέων και των εκπαιδευτικών γύρω από την ηλιακή ακτινοβολία
  • Διανομή ενημερωτικού εντύπου με επιστημονικές πληροφορίες σχετικά με την ηλιακή ακτινοβολία
  • Προβολή ειδικού video στους παιδικούς σταθμούς του Δήμου Αμαρουσίου
  • Επαναξιολόγηση των γνώσεων και στάσεων των γονέων και των εκπαιδευτικών γύρω από την ηλιακή ακτινοβολία μετά την παρέμβαση

Τον Σεπτέμβριο θα ανακοινωθούν τα πρώτα αποτελέσματα της δράσης και θα διερευνηθεί η πιθανή αλλαγή των στάσεων στους γονείς και στους εκπαιδευτικούς. 

Η κ. Μαρία Σαρίδη,RN, BSc, MSc, PhD είναι διευθύντρια νοσηλευτικής στο Γενικό Νοσοκομείο Κορίνθου, επ. συνεργάτης  του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου