Τα εισοδήματα των ηλικιωμένων είναι σε γενικές γραμμές χαμηλότερα σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Οι 65ρηδες παρουσίασαν εισοδήματα επιπέδου 87% του γενικού πληθυσμού τα έτη 2012-2013. Τα άτομα ηλικίας 66-75 ετών είχαν εισόδημα της τάξης του 92% του γενικού πληθυσμού και αυτοί πέραν των 75 ετών είχαν εισόδημα της τάξης του 80% του γενικού πληθυσμού. Στις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ, οι δημόσιες μεταβιβαστικές πληρωμές, παρέχουν τη μεγαλύτερη μερίδα εισοδήματος στις μεγάλες ηλικίες.

Τα παραπάνω είναι οι βασικές διαπιστώσεις από πρόσφατη ανάλυση του ΟΟΣΑ σχετικά με την φτώχεια των ηλικιωμένων, η οποία πραγματοποιήθηκε με τα υπάρχοντα στοιχεία που είναι διαθέσιμα στον οργανισμό και αφορούν το 2012.

Σύμφωνα με την ανάλυση, τα άτομα άνω των 65 ετών είχαν το 2012 περίπου το 87% του εισοδήματος του γενικού πληθυσμού. Οι πιο ηλικιωμένοι είχαν καλύτερη θέση στη Γαλλία και το Λουξεμβούργο, όπου τα εισοδήματα για τις ηλικίες πάνω από 65 ετών ήταν υψηλότερα από το μέσο όρο του γενικού πληθυσμού και μάλιστα έφταναν το 100% ή το 106%, αντίστοιχα.

Σχετικά υψηλά εισοδήματα είχαν οι 65ρηδες στην Ελλάδα, το Ισραήλ, το Μεξικό, την Πορτογαλία και Ισπανία, με εισοδήματα πάνω από 95% του εθνικού μέσου όρου. Σε αντίθεση με την Αυστραλία και την Κορέα, όπου το εισόδημα των ηλικιωμένων ήταν μόλις 67% και 60%, αντίστοιχα. Σε ότι αφορά την χώρα μας, συγκεκριμένα, με στοιχεία του 2012, οι ηλικιωμένοι άνω των 65 ετών έχουν εισόδημα που φθάνει το 97,5% του μέσου εισοδήματος του πληθυσμού, ανεβαίνοντας στο 103,5% του εισοδήματος στις ηλικίες μεταξύ 65-75 και "πέφτοντας" στο 90,2% μετά τα 75 έτη.

Σε γενικές γραμμές οι ηλικιωμένοι μεταξύ 65-75 ετών έχουν σχετικά υψηλότερα εισοδήματα, έναντι αυτών πάνω από 75 ετών, φτάνοντας σε ποσοστά 92% και 80% του γενικού πληθυσμού, αντίστοιχα.

Χαμηλότερα εισοδήματα για παλαιότερους συνταξιούχους, μερικώς εξηγούνται από τις επιπτώσεις της ανάπτυξης στα εισοδήματα των εν ενεργεία πολιτών.

Το γεγονός αυτό, οδηγεί σε υψηλότερα ποσά συντάξεων σε κάθε γενεά. Δυσμενή όμως επίπτωση, έχει στις γυναίκες που τείνουν να έχουν χαμηλότερους μισθούς κατά την περίοδο της εργασίας τους και επιπλέον έχουν μεγαλύτερο προσδόκιμο επιβίωσης, οπότε υπόκεινται σε απαξίωση των συντάξεών τους.

Πηγές εισοδήματος

Από τις τέσσερις μεγαλύτερες πηγές εισοδήματος, από τις οποίες οι ηλικιωμένοι αντλούν πόρους είναι οι δημόσιες μεταβιβαστικές πληρωμές (συντάξεις, επιδόματα), και επαγγελματικές μεταβιβαστικές πληρωμές. Οι δύο αυτές κατηγορίες αφορούν το 56% και 13% των εισοδημάτων των συνταξιούχων, αντίστοιχα. 

Στην Ελλάδα, οι δημόσιες μεταβιβαστικές πληρωμές (συντάξεις) ξεπερνούν το 75%, οι αποδώσεις κεφαλαίου από ιδιωτική ασφάλιση είναι κάτω του 10%, ενώ το υπόλοιπο εισόδημα προέρχεται από εργασία.

Στην Ουγγαρία και το Βέλγιο οι δημόσιες μεταβιβαστικές πληρωμές, αφορούν το 89% και 85% αντίστοιχα, ενώ στο Μεξικό το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 6%.

Οι μεταβιβαστικές πληρωμές από επαγγελματικά ταμεία είναι ιδιαίτερα σημαντικές σε 13 χώρες του ΟΟΣΑ, με τη Γαλλία και τη Φινλανδία να έχουν τα υψηλότερα ποσοστά, 70% και 72% αντίστοιχα.

Η εργασία παρέχει το 21% των εισοδημάτων και το εισόδημα από κεφάλαια περίπου το 10% των εισοδημάτων των ηλικιωμένων στον ΟΟΣΑ.

Η εργασία είναι ιδιαίτερα σημαντική στο Μεξικό, όπου παρέχει πάνω από το 60% του εισοδήματος των ηλικιωμένων. Αντίστοιχα σημαντική είναι η δουλειά στη Νέα Ζηλανδία, την Τουρκία, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, όπου παρέχει πάνω από το 30% του εισοδήματος.

Σε ορισμένες χώρες όπως το Ισραήλ και οι ΗΠΑ η συνταξιοδότηση γίνεται μετά τα 65. Και σε πολλές χώρες οι άνθρωποι αναγκάζονται να εργάζονται για να καλύψουν κενά που αφήνουν οι συντάξεις τους.

Σε άλλες περιπτώσεις οι ηλικιωμένοι αντλούν πόρους από τους νεώτερους με τους οποίους διαμένουν.

Οι αποδώσεις κεφαλαίου από ιδιωτικές συντάξεις, αντιπροσωπεύουν το 40% των εισοδημάτων στους συνταξιούχους του Καναδά. Στην Αυστραλία, Δανία, Γαλλία και τις ΗΠΑ, το ποσοστό αυτό υπολογίζεται στο 20% του συνολικού τους εισοδήματος.

Φτώχεια στις μεγάλες ηλικίες

Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, τα ποσοστά φτώχειας σε ατομα πάνω από 65 ετών φτάνουν το 50% στην Κορέα, το 34% στην Αυστραλία και το 27% στο Μεξικό. Αντίθετα, η Ολλανδία και η Τσεχία έχουν τα χαμηλότερα ποσοστά με 2% και 3%, αντίστοιχα. Κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, δηλαδή 12,4%, έχουν ποσοστά φτώχειας η Αυστρία το Βέλγιο, η Εσθονία και η Μ. Βρετανία.

Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό περιοριζόταν το 2012 στο 6,9% του πληθυσμού, πέφτοντας σε 5,9% για τους ηλικιωμένους μεταξύ 65-75 και ανεβαίνοντας σε ποσοστό 8,1% για τις ηλικίες μετά τα 75 έτη. Το αντίστοιχο ποσοστό φτώχειας του γενικού πληθυσμού ήταν 15,1%.

Η φτώχεια στη νεώτερη ομάδα ηλικιωμένων μεταξύ 65-75 ετών, είναι λιγότερο συχνή έναντι της ομάδας των ηλικιωμένων μετά τα 75 έτη, όπου τα ποσοστά είναι 10,9% και 14,7%, αντίστοιχα, στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Εξαίρεση αποτελούν το Λουξεμβούργο και η Πολωνία, όπου οι 75άρηδες έχουν καλύτερο εισόδημα από τους αμέσως νεώτερούς τους.

Φτώχεια και φύλο

Οι ηλικιωμένες γυναίκες βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο φτώχειας, καθώς κατά μέσο όρο το ποσοστό φτώχειας στους άνδρες φθάνει το 8,4% και στις γυναίκες το 12,4%. Η μικρότερη διαφορά φτώχειας μεταξύ των δύο φύλων (κάτω από 0,1%) είναι στην Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο, στο 1% στη Γαλλία, Ισλανδία και Ολλανδία, ενώ τα μεγαλύτερα ποσοστά βρίσκονται στη Σλοβενία και στις ΗΠΑ, όπου τα ποσοστά φτώχειας είναι 8% και 12% πάνω από τα αντίστοιχα ποσοστά των ανδρών. Επίσης, σημαντική διαφορά, στα ποσοστά αυτά, παρατηρούνται στη Γερμανία, Ουγγαρία, Πολωνία και Ελβετία και κυμαίνονται μεταξύ 6-7%.

Αντίστοιχα στην Ελλάδα ο κίνδυνος φτώχειας στους άνδρες πάνω από 65 είναι 5,6% και στςι γυναίκες 8%. 

Φτώχεια και ηλικία

Στις 15 από 34 χώρες, οι ηλικιωμένοι είναι πιθανότερο να φτωχοποιηθούν, σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό. Σ΄ αυτές το 20% των ηλικιωμένων είναι φτωχοί.

Οι μεγαλύτερες διαφορές εντοπίζονται στην Αυστραλία, Κορέα και Ελβετία, όπου τα ποσοστά φτώχειας στις μεγάλες ηλικίες είναι 14-35% πάνω από το αντίστοιχο ποσοστό του γενικού πληθυσμού.

Στην Κορέα, ο λόγος είναι ότι το συνταξιοδοτικό σύστημα δεν έχει ακόμη ωριμάσει. Στην Αυστραλία και την Ελβετία, οφείλεται στο ότι παίρνουν τις συντάξεις τους με τη μορφή εφάπαξ, μειώνοντας έτσι τα ποσά της σύνταξης.

Σε κάποιες χώρες είναι λίγο δυσκολότερο να βρεθούν σε κατάσταση φτώχειας οι ηλικιωμένοι, καθώς τα ποσοστά φτώχειας είναι 5-8 μονάδων κάτω από το γενικό ποσοστό, όπως ο Καναδάς, η Ελλάδα και η Ισπανία. Σε αυτές τις χώρες, η φτώχεια των ηλικιωμένων φθάνει το 7% όταν η φτώχεια στο γενικό πληθυσμό υπολογίζεται στο 10%.