Σε συστάσεις οι οποίες αναμένεται να προκαλέσουν έντονα τις ισχυρές πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες, προχώρησε χθες ο ΟΗΕ, τονίζοντας σε σχετική έκθεση ότι θα πρέπει να αλλάξει άμεσα το καθεστώς προστασίας των on patent φαρμάκων, για τις χώρες εκείνες όπου τα συστήματα υγείας αδυνατούν να εξασφαλίσουν την πρόσβαση των ασθενών σε αυτά. Σύμφωνα με την έκθεση της Ειδικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την πρόσβαση στα φάρμακα, στις φτωχότερες χώρες που αδυνατούν οικονομικά να κυκλοφορήσουν ακριβά σκευάσματα, τα οποία σώζουν ζωές, θα έπρεπε να τους επιτραπεί να παρακάμπτουν τις πατέντες, ώστε με αυτόν τον τρόπο να έχουν γρήγορη πρόσβαση στην παραγωγή φτηνών γενόσημων.

Όπως αναφέρεται, οι περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες έχουν πρόσβαση σε φάρμακα για σοβαρές παθήσεις όπως ο ιός HIV η ο καρκίνος, με την εξασφάλιση «προαιρετικών άδειών» από τις φαρμακευτικές εταιρείες, οι οποίες επιτρέπουν την «αντιγραφή» φαρμάκων, χωρίς τον κίνδυνο να κατηγορηθούν για παραβίαση πνευματικής ιδιοκτησίας. Ωστόσο, οι επικριτές αυτής της διαδικασία υποστηρίζουν ότι επί της ουσίας δεν ωφελούνται οι φτωχοί ασθενείς σε χώρες μεσαίου εισοδήματος, ενώ παράλληλα ενισχύεται σημαντικά  η επιρροή της φαρμακοβιομηχανίας στα κράτη αυτά.

Η λύση, σύμφωνα με την πολυαναμενόμενη έκθεση του ΟΗΕ, είναι οι χώρες που δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση σε φάρμακα να μπορούν και πρακτικά, μονομερώς να εκδίδουν "υποχρεωτικές άδειες", που θα τους επιτρέπουν  την πρόσβαση σε γενόσημα, χωρίς την άδεια της φαρμακευτικής εταιρίας που έχει κατοχυρώσει την πατέντα.

Αν και υπάρχουν χώρες που έχουν το δικαίωμα έκδοσης τέτοιων αδειών, σπάνια το εκμεταλλεύονται, φοβούμενες τις επιπτώσεις από τις φαρμακοβιομηχανίες και τις κυβερνήσεις των χωρών στις οποίες έχουν την έδρα τους οι πολυεθνικές φαρμακευτικές. Μάλιστα, η επιτροπή κάνει λόγο ακόμη και για απειλές  και εκφοβισμούς, που θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με αυστηρά μέτρα.
Όπως ήταν λογικό, η έκθεση έχει και τους επικριτές, οι οποίες αντέδρασαν άμεσα με τη δημοσιοποίηση του προσχέδιου αυτής.  Βασικό επιχείρημα τους είναι, ότι η έκθεση δεν επικεντρώνεται σε πρακτικά ζητήματα, όπως η διαδικασία μεταφοράς και φύλαξης των φαρμάκων. Ακόμη, εκφράζεται ο φόβος ότι από μόνη της η έκθεση θα προσφέρει το άλλοθι σε χώρες που ήδη εξετάζουν την έκδοση "υποχρεωτικών αδειών", όπως η Κολομβία, που αναζητεί τρόπους παραγωγής γενοσήμων ενός ακριβού και μοναδικού αντικαρκινικού φαρμάκου.

Επιπλέον, η έκθεση προτείνει τα κράτη μέλη του ΟΗΕ να δεσμευθούν ότι θα προσφέρουν ένα ποσοστό του ΑΕΠ τους στην ιατρική έρευνα και ανάπτυξη. Μια τέτοια δέσμευση εκτιμάται ότι θα μειώσει την παγκόσμια εξάρτηση για την ανάπτυξη θεραπειών από τις ιδιωτικές φαρμακευτικές εταιρίες, οι οποίες καλύπτουν το μεγαλύτερο ποσοστό χρηματοδότησης της έρευνας για φάρμακα. Με τον τρόπο αυτό ο ΟΗΕ υποστηρίζει ότι θα χρηματοδοτηθεί η έρευνα για κοινές ασθένειες σε φτωχές χώρες, οι οποίες είναι παραμελημένες, καθώς δεν είναι οικονομικά ελκυστικές για τις φαρμακευτικές, όπως για παράδειγμα ο Ebola

Επιπλέον, για λόγους διαφάνειας, οι φαρμακευτικές επιχειρήσεις θα πρέπει να δημοσιεύουν ανάλυση των ποσών που ξοδεύουν για έρευνα και ανάπτυξη, συγκριτικά με τα χρήματα που πηγαίνουν σε άλλες δραστηριότητες, όπως το μάρκετινγκ.
Σημειώνεται ότι ήδη οι φαρμακευτικές εταιρείες έχουν πιέσει ιδιαίτερα έντονα ώστε να αποτραπούν οι συστάσεις που περιλαμβάνονται στην έκθεση, υποστηρίζοντας ότι επιχειρείται με τον τρόπο αυτό να ακυρωθούν μονομερώς τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, καταπατώντας τους νόμους που αποσκοπούν στην προστασία των επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα για νέα φάρμακα.