Εδώ και αρκετό καιρό βρισκόμαστε σε ένα δύσκολο σταυροδρόμι. Την οικονομική πραγματικότητα ως αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης, που εκφράζεται από τις μειώσεις των προϋπολογισμών για την υγεία και τα μέτρα λιτότητας από τη μία και τις αυξανόμενες ανάγκες για υγειονομική περίθαλψη, λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, της αύξησης των χρόνιων παθήσεων και των μη-μεταδοτικών ασθενειών από την άλλη.  

Η κατάσταση αυτή θέτει σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και καθιστά επιβεβλημένη την μεταρρύθμιση τους. 

Από το 1997, η βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας αποτελεί θεμελιώδη στόχο της ΕΕ.

Η ντιρεκτίβα «Επενδύοντας στην Υγεία»  συμβάλλει στην επίτευξη του στρατηγικού στόχου για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη στην Ευρώπη του 2020.

Σύμφωνα με την ντιρεκτίβα αυτή “Η υγεία αποτελεί αξία από μόνη της” και “είναι μία από τις προϋποθέσεις για την οικονομική ευημερία”. Η υγεία των πολιτών επηρεάζει τα οικονομικά αποτελέσματα όσον αφορά την παραγωγικότητα, την προσφορά εργασίας, το ανθρώπινο κεφάλαιο και τις δημόσιες δαπάνες.

Οι δαπάνες για την υγεία αναγνωρίζονται ως δαπάνες “φιλικές” για την ανάπτυξη. Οικονομικά αποδοτικές και αποτελεσματικές δαπάνες για την υγεία μπορούν να αυξήσουν την ποσότητα και την παραγωγικότητα της εργασίας με την αύξηση του προσδόκιμου της υγιούς ζωής. 

Ωστόσο, το σχετικά μεγάλο μερίδιο των δαπανών υγείας στο σύνολο των δημόσιων δαπανών, σε συνδυασμό με την ανάγκη για δημοσιονομική εξυγίανση σε ολόκληρη την ΕΕ, απαιτεί περισσότερη οικονομική αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα των σημερινών μοντέλων συστημάτων υγείας. 

Τα χαρακτηριστικά ενός επιτυχημένου συστήματος Υγείας είναι :
1.    υγιής πληθυσμός, δηλαδή ένας πληθυσμός που απολαμβάνει το υψηλότερο δυνατόν επίπεδο υγείας 
2.    υψηλό επίπεδο φροντίδας, δηλαδή φροντίδα που είναι αποτελεσματική, ασφαλής, έγκαιρη, και με επίκεντρο τον ασθενή 
3.    δίκαιο, που σημαίνει ότι η θεραπεία εφαρμόζεται χωρίς διακρίσεις ή ανισότητες σε όλα τα άτομα και τις οικογένειες, ανεξάρτητα από την ηλικία, την ταυτότητα της ομάδας ή τον τόπο καθώς και ότι αυτό είναι δίκαιο για τους επαγγελματίες της υγείας και τα ιδρύματα και επιχειρήσεις υποστήριξης και παροχής φροντίδας. 

Τα χαρακτηριστικά ενός βιώσιμου συστήματος Υγείας :
1.    Να είναι προσιτό, αναφορικά με τα χρήματα που χρειάζονται οι ασθενείς και οι οικογένειες τους, οι εργοδότες και η κυβέρνηση για να το στηρίξει
2.    Να είναι αποδεκτό από τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων των ασθενών και των επαγγελματιών υγείας
3.    Να έχει προσαρμοστικότητα, δηλαδή να μπορεί να ανταποκρίνεται με προσαρμοστικότητα στις νέες ασθένειες, τις δημογραφικές εξελίξεις, τις επιστημονικές ανακαλύψεις και τις δυναμικές τεχνολογίες, προκειμένου να παραμείνει βιώσιμο.

Βασικά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν είναι :

•    Πώς πρέπει να δράσουν οι φορείς χάραξης πολιτικής;
•    Πώς μπορούν οι ιδέες να μετατραπούν σε δράσεις;

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο προκρίνονται 3 βασικές κατευθύνσεις :
1. επένδυση στην πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση 
2. προώθηση της ενδυνάμωσης και της υπευθυνότητας των πολιτών 
3. αναδιοργάνωση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας 

Στα πλαίσια των παραπάνω κατευθύνσεων η αναδιοργάνωση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας θα πρέπει να έχει να εξής χαρακτηριστικά :

  • Ασθενο-κεντρική ολοκληρωμένη φροντίδα
  • Να περιλαμβάνει συστήματα και Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας(ΤΠΕ) ώστε να καθιστά δυνατές νέες μεθόδους οργάνωσης με απλοποιημένες διαδικασίες 
  • Να βελτιώνει την αποδοτικότητα/αποτελεσματικότητα των Νοσοκομείων, 
  • Να παρεμβαίνει με σκοπό την βελτιστοποίηση των παρεχομένων υπηρεσιών στα Νοσοκομεία, στο σπίτι ή στις κοινωνικές δομές. 

Η αναδιοργάνωση των μοντέλων και συστημάτων παροχής υπηρεσιών υγείας δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς τη συμμετοχή της κυβέρνησης, των παρόχων, των ασθενών, των  ασφαλιστικών ταμείων και των επαγγελματιών υγείας.
 
Προκειμένου να είναι επιτυχής η αναδιοργάνωση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας, πρέπει να υιοθετηθεί ένα από “κάτω προς τα πάνω” μοντέλο διοίκησης το οποίο να οικοδομεί την εμπιστοσύνη και τις συνέργειες μεταξύ των εμπλεκομένων. 

Μοντέλο βέλτιστης πρακτικής

Ως βέλτιστη πρακτική, η οποία συμπεριελήφθη στη Λευκή Βίβλο προς τα κράτη- μέλη και αφορά στην αναδιοργάνωση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας με σκοπό την βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας, χαρακτηρίστηκε η μέθοδος Performance through Engagement η οποία εφαρμόστηκε στην εφοδιαστική αλυσίδα του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Πατρών (2012). 

Με την εφαρμογή της, τα επίπεδα των αποθεμάτων (φαρμάκων & υλικών) μειώθηκαν κατά 73%. Με τη βελτίωση της αποδοτικότητας στις προμήθειες εξοικονομήθηκαν  € 24 εκ. τα επόμενα 3 χρόνια. Η εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο τέτοιων μεθόδων θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξοικονόμηση της τάξης του € 1 δισ. για το ΕΣΥ. 

Με την εξάλειψη, ή την αναδιανομή καθηκόντων που εκτελούνται από Νοσηλευτές, χωρίς προστιθέμενη αξία για την φροντίδα των ασθενών, σε μη νοσηλευτικό προσωπικό, αυξήθηκε η παραγωγικότητα των Νοσηλευτών κατά 33%. Και αντίστοιχα, με την εφαρμογή αυτού σε εθνικό επίπεδο μπορεί να εξοικονομηθεί το ισοδύναμο μεταξύ 7400 και 12200 νοσηλευτών. 

Είναι χαρακτηριστική η αναφορά στην εφαρμογή της παραπάνω μεθόδου της Mary Harney, πρώην υπουργού Υγείας της Ιρλανδίας, στο 7ο Health&Pharma Conference (Ιούλιος 2016) στην Αθήνα, σύμφωνα με την οποία «το παράδειγμα του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Πατρών καταδεικνύει το ρόλο της Διοίκησης ενός Νοσοκομείου στην κατεύθυνση της επίτευξης ενός βιώσιμου συστήματος υγείας»... και συνεχίζει, «... αυτό επετεύχθη γιατί όλοι οι εμπλεκόμενοι σε αυτή τη διαδικασία λειτούργησαν συλλογικά, όχι ακολουθώντας την πεπατημένη (από πάνω προς τα κάτω) πρακτική αλλά την από κάτω προς τα πάνω με συνεργασία και κοινή συναίνεση.
Η αντίληψη ότι όλα θα πάνε καλά αν υπάρχει μόνο μία καλή πολίτικη ηγεσία δεν είναι επαρκής. Όλοι πρέπει να συμβάλλουν στην δημιουργία ενός βιώσιμου συστήματος υγείας αξιοποιώντας τον δικό τους ηγετικό ρόλο, οι διοικήσεις των Νοσοκομείων, το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, οι ασθενείς, οι διοικητικοί υπάλληλοι, οι προμηθευτές, η κοινωνία».     

Ο κ. Απόστολος Λέτσιος είναι Στατιστικολόγος, Διοικητής Νοσοκομείων