Τα εξωσώματα ως μια σημαντική πηγή βιοδεικτών αναδείχθηκαν στη διάρκεια του 2ου Παγκόσμιου συνεδρίου Genedis 2016, που έγινε στη Σπάρτη, από τον επίκουρο καθηγητή νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins Δημήτρη Καπόγιαννη.

Ο Δρ. Καπόγιαννης εδώ και χρόνια διερευνά τις νευροεκφυλιστικές νόσους και ιδιαίτερα το Αλτσχάιμερ. Μιλώντας στο συνέδριο παρουσίασε τα πρόσφατα αποτελέσματα της μελέτης του για τα εξωσώματα (είναι πολύ μικρά, εξωκυταρρικα κυστίδια, περιβαλλόμενα από λιπιδιακή μεμβράνη, που εκκρίνονται ως προϊόν της φυσιολογικής κυτταρικής λειτουργίας και μεταφέρουν σήματα προς άλλα κύτταρα και ιστούς).

«Τα σωματίδια αυτά είναι τόσο μικρά, που καταφέρνουν και διαχέονται από τους διάφορους ιστούς και να περνούν στο αίμα μας. Ανάμεσα σε άλλα συστατικά περιέχουν και αρκετές λειτουργικές πρωτεΐνες και γενετικό υλικό. Από όλα τα εξωσώματα που βρίσκονται στο πλάσμα του αίματος, το 5 με 10% προέρχεται από νευρικά κύτταρα» είπε ο Έλληνας νευροεπιστήμονας από το  Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης των ΗΠΑ, κερδίζοντας το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων.

Ο κ.Καπόγιαννης φιλοδοξεί να δημιουργήσει, μάλιστα, ένα τέστ αίματος, που θα ανιχνεύει τις νευροεκφυλιστικές νόσους αρκετά χρόνια πριν εκδηλωθούν. Και αυτό δείχνει να επιβεβαιώνεται μέσα από την τελευταία του έρευνα, που βασίζεται στη μελέτη BLSA (Baltimore Longitudinal Study on Aging).

Χρησιμοποίησε 905 δείγματα αίματος από 350 άτομα, τα οποία υπήρχαν σε μια βάση δεδομένων και είχαν συλλεχθεί από το 1958 μέχρι σήμερα. Τα άτομα, για τα οποία δεν γνώριζε ποιος υπήρξε ασθενής και ποιος όχι, ήταν ηλικίας από 77 μέχρι 80 και το 50,9% αυτών ήταν γυναίκες. Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα, βασιζόμενα σε μετρήσεις p181-tau, για άλλη μια φορά είναι τόσο ξεκάθαρα, που δημιουργούν τεράστια ελπίδα για την πρώιμη διάγνωση της νόσου Αλτχάιμερ. Δηλαδή το τεστ αίματος δείχνει να διακρίνει τους υγιείς από τους ασθενείς με πολύ μεγάλη ακρίβεια.

Βιοδείκτης για διαβήτη μέσα στα εξωσώματα

Στο Εθνικό Ινστιτούτο για τη Γήρανση ο Δρ. Καπόγιαννης και η ομάδα του, έχοντας εντοπίσει μια πρωτεΐνη στον εγκέφαλο, που εμπλέκεται στη σηματοδότηση της ινσουλίνης (ονομάζεται IRS-1) και που η ανενεργή της μορφή εμφανίζεται σε μεγάλα ποσά στους ασθενείς με Αλτσχάιμερ, την αναζήτησαν μέσα στα εξωσώματα.

Συγκεκριμένα ταυτοποίησαν μόνο τα εξωσώματα εκείνα που προέρχονται από τον εγκέφαλο, τα οποία περιέχουν IRS-1, και μέτρησαν τα επίπεδα της ανενεργούς πρωτεΐνης, διαπιστώνοντας πως οι ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ είχαν υψηλότερες ποσότητες της αδρανούς μορφής της πρωτεΐνης και μικρότερες ποσότητες της δραστικής μορφής από τα υγιή άτομα.

Έτσι η ομάδα μπορούσε να προβλέψει εάν ένα δείγμα αίματος προήλθε από ασθενή με Αλτσχάιμερ, από υγιές άτομο ή από διαβητικό, χωρίς σφάλματα. Το καινούργιο στην συγκεκριμένη έρευνα του καθηγητή είναι ότι οι βιοδείκτες ανταποκρίνονται σε πειραματική θεραπεία με ινσουλίνη σε ρινική μορφή. Με τη χρήση ρινικής ινσουλινης οι ασθενείς με Αλτσχάιμερ φαίνεται πως παρουσιάζουν βελτίωση, τόσο κλινικά, όσο και σε επίπεδο βιοδεικτών.

Βιοδείκτης για κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις μέσα στα εξωσώματα

Η έρευνα του καθηγητή Καπόγιαννη προχωρά ένα ακόμη βήμα, διερευνώντας τη δυνατότητα χρήσης βιοδεικτών για την ανίχνευση κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων.

«Έχοντας ως δείγμα Αμερικανούς στρατιώτες, που πήραν μέρος στον πόλεμο στο Ιράκ, από τους οποίους μερικοί παρουσιάζουν χρόνια συμπτώματα, μελετάμε τη δυνατότητα διάγνωσης, πάλι με τη χρήση ενός τεστ αίματος βάσει βιοδεικτών, για το ποιοι από αυτούς θα συνεχίσουν να έχουν ενοχλήσεις για την υπόλοιπη ζωή τους. Οι βιοδείκτες αυτοί βασίζονται και πάλι στις γνωστές πρωτεινή βήτα-αμυλοειδές και tau» εξήγησε ο Έλληνας ερευνητής, ο οποίος πρόκειται να συνεργαστεί με το Εργαστήριο Βιοπληροφορικής και Ανθρώπινης Ηλεκτροφυσιολογίας (Bihelab) του Ιονίου Πανεπιστημίου, στο οποίο ηγείται ο καθηγητής Παναγιώτης Βλάμος.

Η συνεργασία μεταξύ του Laboratory Neuroscience του ‎National Institute on Aging (NIA) και ειδικότερα του τμήματος Human Neuroscience Unit, στο οποίο ηγείται ο καθηγητής Καπόγιαννης, και του Bihelab, ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια του συνεδρίου Genedis 2016 στη Σπάρτη και αποβλέπει στη δημιουργία από το Bihelab ενός σύγχρονου υπολογιστικού μοντέλου, που θα ενσωματώσει τα δεδομένα της έρευνας του καθηγητή Καπόγιαννη και θα προσφέρει πιο ακριβή διαγνωστική πληροφορία.