Περισσότερες από τις μισές νοσηλείες του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής, είναι ακούσιες νοσηλείες και μάλιστα το 30,2% αυτών εκτελούνται αυτεπάγγελτα. 

Το 55% των περιπτώσεων ακούσιας νοσηλείας στο Ψ.Ν.Α., ενεργοποιούνται εξαιτίας της «επιθετικότητας» και το 34,2% εξαιτίας της «ασυνέχειας στην φαρμακευτική αγωγή», παράγοντες που δεν αποτελούν απαραίτητα στοιχεία ψυχοπαθολογίας του ασθενή, αλλά αντίληψης του οικογενειακού περιβάλλοντος, για τα κενά περίθαλψης και ανυπαρξίας φροντίδας στην κοινότητα. 

Και αυτό γιατί μόνο το 13,8% των ασθενών αυτών βγαίνουν από το νοσοκομείο με παραπομπή σε Δομές Κοινοτικής Ψυχιατρικής, ενώ χωρίς κάν πρόταση παραπομπής παραμένει το 32,2%. 

Τα δεδομένα αυτά προκύπτουν από τη «Μελέτη ακούσιων νοσηλειών στην Αθήνα»  (Μ.Α.Ν.Α). που παρουσιάστηκε στο 2ο  Μental Ηealth Conference στις 3/11/2016 στην Αίγλη Ζαππείου, και περιλαμβάνει σειρά μικρότερων μελετών για την διετή έκβαση της ακούσιας νοσηλείας, την υποκειμενική άποψη των ακούσια νοσηλευόμενων ασθενών σχετικά με την καταναγκαστική φύση της νοσηλείας, τις στάσεις των επαγγελματιών ψυχικής υγείας απέναντι στην ψυχική ασθένεια και την ακούσια νοσηλεία, τη χρήση της μηχανικής καθήλωσης, κ.ά.

Πρόκειται για ερευνητικό πρόγραμμα (2011-2016), το οποίο υλοποιείται από την ΕΠΑΨΥ και το Πάντειο Πανεπιστήμιο υπό την επιστημονική ευθύνη του Ψυχίατρου-Ψυχαναλυτή και Καθηγητή Κοινωνικής Ψυχιατρικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Στέλιου Στυλιανίδη. 
Η διεπιστημονική ερευνητική ομάδα αποτελείται από τους: Λίλη-Ευαγγελία Πέππου, Νεκτάριο Δρακωνάκη, Αιμιλία Πανάγου, Κυριάκο Σουλιώτη, Κυριακή Τσίκου, Γεωργία-Όλγα Ιατροπούλου, Νικόλαο Νακόπουλο, Σοφία Νικολαϊδη.

Ένας στους 4 καθηλώνεται μηχανικά

Σε μέρος της μελέτης που αφορά τα περιοριστικά μέτρα στην αναγκαστική νοσηλεία, έρευνα σε Τμήμα Ψυχιατρικού Νοσοκομείου και σε Ψυχιατρικό Τμήμα Γενικού Νοσοκομείου στην Αττική τον Νοέμβριο πέρυσι, έδειξε ότι το 25% των ασθενών καθηλώθηκε μηχανικά κατά τη νοσηλεία του, ανεξάρτητα αν επρόκειτο για τμήμα ανοικτής ή κλειστής νοσηλείας. Αυτό που επηρεάζει τη χρήση μηχανικής καθήλωσης σχετίζεται περισσότερο με την έλλειψη νοσηλευτικού προσωπικού, το έλλειμμα κατάλληλης εκπαίδευσης και τη δυσκολία εφαρμογής τεχνικών αποκλιμάκωσης.

Τα αποτελέσματα αυτά, πέραν της ποσοτικής αύξησης των αναγκαστικών νοσηλειών και αυτής των μηχανικών καθηλώσεων στα ψυχιατρικά τμήματα, αναδεικνύουν δομικές δυσλειτουργίες σε όλο το «σύστημα υπηρεσιών ψυχικής υγείας» στη χώρα μας.

Οι ερευνητές, υπογραμμίζουν τη σοβαρότητα του θέματος, όπως και η πρόσφατη επιστολή προς τα Υπουργεία Υγείας και Εργασίας, του Επιτρόπου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Nils Muižnieks (17/08/2016), το οποίο συσχετίζουν με το έλλειμμα δημοκρατίας στη διαχείριση των συγκεκριμένων ασθενών και προτείνουν:

  • Την ενεργό συμμετοχή των ασθενών και των οικείων τους στη λήψη αποφάσεων.
  • Την ειδική εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας στα ως άνω ζητήματα.
  • Την προσαρμογή του νομοθετικού πλαισίου με στόχο την εναρμόνισή του στα νέα δεδομένα της κρίσης και των πιέσεων που ασκούνται στο σύστημα υγείας.
  • Την ανάπτυξη εκτεταμένων σε εθνικό επίπεδο προγραμμάτων έρευνας, παρακολούθησης και παρέμβασης κατά τα πρότυπα πρόσφατης δράσης που υλοποιήθηκε στο Κέντρο Ημέρας της ΕΠΑΨΥ στο Μαρούσι σε συνεργασία με το Ψυχιατρικό Τμήμα του Σισμανογλείου, η οποία έδειξε ότι με συστηματική παρέμβαση κατ’ οίκον σε σοβαρές ψυχιατρικές παθολογίες σε διάστημα δύο ετών, ο αριθμός των νοσηλειών μειώθηκε κατά 82%, σε σύγκριση με την προ της παρέμβασης περίοδο.

 
Μετά την παρουσίαση της μελέτης, ο Καθηγητής Εγκληματολογίας από το Τμήμα Επικοινωνίας & ΜΜΕ του ΕΚΠΑ Γιάννης Πανούσης, σημείωσε ότι "Ένα σύστημα για να πετύχει χρειάζεται νόμο, υποδομές αλλά και αντιλήψεις. Μέσα στην κρίση είναι μπερδεμένα τα πράγματα. Η έννοια του δικαιώματος έχει αλλοιωθεί. Η κρίση δεν πρέπει να θεωρείται μία συνεχιζόμενη κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, αλλά μία δυνατότητα για αναθεώρηση και αναδιοργάνωση της ψυχικής υγείας. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι αναλώσιμα".
 

Ο Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, Μέλος Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Κώστας Χρυσόγονος, σημείωσε πως «Η παραβίαση των συνταγματικών δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων στην Ελλάδα είναι συστηματική».
Οι ψυχιατρικοί ασθενείς έχουν τα εξής δικαιώματα σύμφωνα με το Σύνταγμα:
1.       Δικαίωμα αξιοπρεπούς περίθαλψης
2.       Δικαίωμα για ενημέρωση για την πορεία της υγείας του
3.       Δικαίωμα προστασίας προσωπικών δεδομένων
4.       Δικαίωμα για αποκατάσταση και ενσωμάτωση στην κοινωνία
Επίσης, χρειάζεται ενημέρωση και εκπαίδευση επαγγελματικών υγείας.
 
Ο Γενικός Γραμματέας Αντεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Δικαιοσύνης Ευτύχης Φυτράκης, επεσήμανε ότι «Στο παρελθόν η στέρηση ελευθερίας για λόγους ψυχικής υγείας ήταν αρκετά αδιαφανής διαδικασία με πολλές αποκλίσεις. Σήμερα το σύγχρονο κράτος δικαίου επιτάσσει να διακριθεί η στέρηση ελευθερίας και να μη οδηγούμαστε σε ποινικοποίηση της ψυχιατρικής, αλλά ούτε και στην ψυχιατρικοποίηση του ποινικού δικαίου». Και τόνισε ότι χρειάζεται αλλαγή του άρθρου 69 σε τρεις κατευθύνσεις:
1.       Αναμόρφωση πλαισίου θεραπευτικής φύλαξης
2.       Μεταβολή διατάξεων του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας
3.       Τρόποι εκτέλεσης μέτρων από Πολιτεία για ακαταλόγιστους ασθενείς
Προανήγγηλε επίσης, ότι σε μερικές εβδομάδες μπαίνει σε διαβούλευση Προεδρικό Διάταγμα που ρυθμίζει τα θέματα του ψυχιατρείου των φυλακών Κορυδαλλού και την ένταξή του στο ΕΣΥ.
 
Πρόσβαση στις ψυχιατρικές θεραπείες

 
Σε ότι αφορά τη συζήτηση για πρόσβαση των ασθενών στις ψυχιατρικές θεραπείες, ο Καθηγητής Κλινικής Φαρμακολογίας του Α.Π.Θ. και Πρόεδρος της Επιτροπής Κατάρτισης Καταλόγου Συνταγογραφούμενων Φαρμάκων Δημήτρης Κούβελας, υπογράμμισε ότι " Ιδιαίτερη σημασία έχει η αποζημίωση των θεραπειών τους". Σημειώνοντας ότι δεν υπάρχει καλό και κακό φάρμακο τόνισε πως "τα ψυχιατρικά φάρμακα όπως και όλες οι κατηγορίες φαρμάκων, έχουν διαφορετική αποτελεσματικότητα και ασφάλεια από ασθενή σε ασθενή. Όμως οι ψυχικώς πάσχοντες παρουσιάζουν μια ιδιαιτερότητα. Λαμβάνουν πολλά φάρμακα, και παρουσιάζουν συν-νοσηρότητα με άλλα νοσήματα". Παρατήρησε επίσης, ότι "Υπάρχει αδυναμία των γενοσήμων ψυχιατρικών φαρμάκων σε σχέση με άλλες θεραπευτικές κατηγορίες, γιατί δεν διαπερνούν το κεντρικό νευρικό σύστημα όπως τα φάρμακα με τα οποία είναι ήδη ρυθμισμένοι οι ασθενείς".
 
Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής της Ιατρικής Ιωαννίνων Πέτρος Σκαπινάκης,ανέφερε ότι "Οι ψυχιατρικές διαταραχές είναι αρκετά συχνές και ξεκινούν από νεαρή ηλικία. Διακρίνονται από χρονιότητα. Με βάση Πανελλήνια μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οι ψυχικές διαταραχές συνολικά υπολογίστηκαν στο 8% του γενικού πληθυσμού.
Το 2015 οι ασθενείς με κατάθλιψη στην Ελλάδα ξεπέρασαν τους 500.000 φτάνοντας τα μεγέθη μιας πολύ μεγάλης πόλης.
Οι ψυχικές διαταραχές πλήττουν τους ασθενείς σε μία δύσκολη φάση στη ζωή τους. Όλες αυτές οι παθήσεις επιβαρύνουν τα έτη ζωής και την ποιότητα ζωής και αυξάνουν σημαντικά το κόστος στα συστήματα υγείας.
Αντί όμως να αντιμετωπίζονται επαρκώς αυτές οι παθήσεις, χρονίζουν και πολλοί ασθενείς πηγαίνουν στο γιατρό μετά από 10 χρόνια. Πολλές φορές οι ασθενείς θεωρούν ότι δεν είναι άρρωστοι. Επίσης έχουν θέματα πρόσβασης σε ψυχιάτρους, ενώ πολλοί σκέφτονται και το κόστος θεραπείας. Όσο καθυστερεί η θεραπεία, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα αναπηρίας.
Τέλος υπάρχει έλλειψη εξειδικευμένων κέντρων για ανθεκτικά περιστατικά και άλλων δομών".
 
Η κ. Αναστασία Γιαννετοπούλου, Πρόεδρος της ΠΟΣΟΨΥ, σημείωσε ότι «Επειδή τα γενόσημα είναι φθηνά, οι ασθενείς τα βάζουν με τους γονείς τους, γιατί θεωρούν ότι τους παραμελούν. Χρειάζεται σωστή ενημέρωση πάνω στο θέμα» και πρόσθεσε ότι η ΠΟΣΟΨΥ διεκδικεί περισσότερους ξενώνες και δομές για την καλύτερη ένταξη των ασθενών με ψυχική νόσο στην κοινότητα.