Ιστορικά, η αξία της συμπόνιας ξεκινά χιλιάδες χρόνια πριν, ιδιαίτερα σε ένα θρησκευτικό πλαίσιο. Παρά την ιστορική χρήση και ερμηνεία του όρου «συμπόνια», η ερμηνεία του όρου περιλαμβάνει σειρά αξιών, όπως η συμπάθεια, η ενσυναίσθηση, και ο σεβασμός.

Μιλώντας σε πρόσφατη εκδήλωση στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Jocelyn Cornwell, Διευθύντρια του Προγράμματος Point of Care στο Kings Fund, σημείωσε ότι η συμπόνια στο σύνολο της διαφέρει από τις άλλες αξίες ξεπερνώντας το απλό «αίσθημα» για ένα άλλο πρόσωπο, και συνεπάγεται κάποιο είδος δράσης και προσπάθειας, ως αποτέλεσμα της επιθυμίας να «κάνει» κανείς κάτι για τον άλλον.

Με παρόμοιο τρόπο, ίσως μια πιο ευρέως χρησιμοποιούμενος ορισμός της συμπόνιας είναι ότι αντανακλά "μια βαθιά επίγνωση των δεινών του άλλου, σε συνδυασμό με την πρόθεση να βοηθήσει στην ανακούφισή του".

Τελευταία διαπιστώθηκε ότι η συμπόνια προς τον ασθενή φαίνεται να έχει μειωθεί, σε νοσοκομεία στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελλάδα και αλλού, δείχνοντας ανησυχητικά κενά στην ανθρωπιά με την οποία παρέχεται η ιατρική φροντίδα. Παρότι υπάρχουν περιορισμένες αποδείξεις  για τις επιπτώσεις της παρηγορητικής φροντίδας, πιστεύεται ότι οι ασθενείς που αντιμετωπίζονται με κατανόηση και συμπόνια μπορεί να ανακάμψουν  ταχύτερα και να διαχειριστούν πιο αποτελεσματικά χρόνιες παθήσεις. Και το άγχος των ασθενών μπορεί επίσης να μειωθεί με την παρηγορητική φροντίδα.

Μια έκθεση από το βρετανικό Υπουργείο Υγείας  αναφέρει ότι, παρέχοντας συμπονετική προσοχή: "ανταποκρινόμαστε με ανθρωπιά και καλοσύνη στον πόνο, στην αγωνία του κάθε ατόμου, στο άγχος ή την ανάγκη. Αναζητούμε πράγματα που μπορούμε να κάνουμε, οσοδήποτε μικρά, για να δώσουμε άνεση και να απαλύνουμε τον πόνο. Δεν θα περιμένετε να σας ζητηθεί, γιατί πρέπει να υπάρχει ενδιαφέρον"...

Μέχρι τώρα, η ενσυναίσθηση επικεντρώνεται σε νοσοκομειακά ή πιο περιφερειακά σημεία πρωτοβάθμιας φροντίδας. Ωστόσο, η σημασία της περίθαλψης με ενσυναίσθηση σχετίζεται σαφώς με όλους τυος τομείς υγείας και είναι σημαντική η προαγωγή της συζήτσης για τη σημασία της περίθαλψη με ενσυναίσθηση σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές.

Πρόσφατες προσπάθειες από τον Robin Youngson, αναισθησιολόγο και συνιδρυτή του Κέντρου Συμπόνοιας στην Περίθαλψη στης Νέα Ζηλανδία, εστιάστηκε στην προώθηση φροντίδας με συμπόνοια σε ευρύτερες διεθνείς κοινότητες. Ο Youngson δουλεύοντας με τους ιθαγενείς της Aotearoa αποκάλυψε θεμελιώδεις πνευματικές παραδόσεις, ζωτικής σημασίας για την κατανόηση των αναγκών υγείας και πεποιθήσεις αυτού του πληθυσμού, ιδίως σε σχέση με την εγγύτητα της οικογένειας, και την πεποίθηση ότι ο πόνος είναι «η ψευδαίσθηση της χωριστικότητας». Με πάθος για προσωπική προσφορά φροντίδας στους ασθενείς, ο Youngson προτείνει ότι :
... Όταν οι επαγγελματίες παρέχουν ανοιχτόκαρδα τη συμπόνοια για τους ασθενείς τους, τότε η αποτελεσματικότητα της περίθαλψης αυξάνει σε μεγάλο βαθμό και οι ασθενείς και οι οικογένειες αισθάνονται ασφαλείς και φροντισμένοι ...

Ενδεχομένως να είναι σημαντικό, κατά την παροχή περίθαλψης σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, να προσδιοριστεί η έκταση κατά την οποία η φροντίδα που παρέχεται αντανακλά τη συμπόνοια και κατανόηση σε σχέση με τις αξίες, παραδόσεις και ταυτότητες αυτών των ομάδων.

Θεμελιώδη ερωτήματα περιλαμβάνουν: «Μπορεί η συμπόνια να διδαχθεί;», «Σε ποιο βαθμό μπορεί φοιτητές ιατρικής και νοσηλευτικής να εκτεθούν στις δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την παρηγορητική φροντίδα;»,  «Μπορείς η συμπόνια να διδάσκεται σε γιατρούς που σχεδιάζουν να εργαστούν σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές;» και «Πώς μπορεί η συμπόνια να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα»;

Η "ενσυναίσθηση" είναι ένας σημαντικός όρος που δεν έχει λάβει μέχρι σήμερα την προσοχή που χρειάζεται από το σύστημα υγείας. Ο όρος "συμπόνια" είναι αυτός που μεταφράζει τον αγγλικό όρο "compassion" που έχει ελληνικές ρίζες και αφετηρία όμως ο όρος "ενσυναίσθηση" έρχεται πολύ πιο κοντά σ’ αυτό που ορίζει το "compassion".

Σύμφωνα με τον Chochinov (BMJ 2007) "ενσυναίσθηση" δεν είναι μόνο η απλή αναγνώριση των αναγκών αυτού που υποφέρει αλλά συγχρόνως μια ενσυνείδητος επιθυμία στην ανακούφιση του πάσχοντος. Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται ευρύτατα όχι μόνο στην υγεία και έχει δεθεί στενά με θρησκευτικές και φιλοσοφικές προσεγγίσεις. Με το περιεχόμενο του όρου και την εφαρμογή του έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα η νοσηλευτική επιστήμη αλλά πρόσφατα και σύγχρονα συστήματα υγείας όπως αυτού του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν κάνει ιδιαίτερες αναφορές σ’ αυτόν θεωρώντας την ‘ενσυναίσθηση’ ως ένα από τους κύριους προσδιοριστές της ποιότητας και αποτελεσματικότητας στις υπηρεσίες υγείας. Στη σύγχρονη βιβλιογραφία προστέθηκε πρόσφατα μια καινούρια έκδοση από τον οίκο Routlege, ενώ ένα καινούριο ηλεκτρονικό περιοδικό των εκδόσεων BMC Series έχει ήδη δημοσιεύσει τα πρώτα του άρθρα.

Δυστυχώς στη χώρα μας παρά την οικονομική και ανθρωπιστική κρίση που τη μαστίζει, η ‘ενσυναίσθηση’ δεν έχει συστηματικά εξεταστεί και συζητηθεί. 
Υπάρχουν βέβαια κινήσεις και πρωτοβουλίες από συγκεκριμένα Πανεπιστήμια (Ιατρική Σχολή Κρήτης και Ιωαννίνων) και ένα κατ’ επιλογήν μάθημα στο πρώτο έτος της Ιατρικής Σχολής της Κρήτης που διδάσκει στους φοιτητές τις αρχές της συμπονετικής φροντίδας σε συνεργασία με εκπροσώπους φορέων των ασθενών. Δεν είμαστε βέβαιοι ότι αρκεί η διδασκαλία ενός προπτυχιακού μαθήματος και είναι δεδομένο ότι πολλές αλλαγές στην οργανωσιακή κουλτούρα αλλά και στο σύγχρονο management θα πρέπει να κατευθύνουν την καινούρια πολιτική υγείας σε μια δύσκολη εποχή που απαιτεί πολιτικές υγείας εστιασμένες στον ασθενή και στη συμπονετική φροντίδα. 

Περισσότερα για την ενσυναίσθηση και τη συμπονετική φροντίδα μπορείτε να βρείτε στο άρθρο.

*Ο κ. Χρήστος Λιονής είναι καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης