Την Τετάρτη 20 Αυγούστου δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης η Υπουργική Απόφαση  με τίτλο «Μηχανισμός αυτόματων επιστροφών (Clawback) φαρμακευτικής δαπάνης έτους 2016, 2017 και 2018» η οποία προβλέπει ότι:«Ο προϋπολογισμός της φαρμακευτικής δαπάνης του ΕΟΠΥΥ δεν μπορεί να υπερβεί το ποσό των 1.945.000.000,00€, συμπεριλαμβανομένου του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας, για το σύνολο του 2016, το ποσό των 1.945.000.000,00€, για το σύνολο του έτους 2017 και ομοίως το ποσό των 1.945.000.000,00€, για το σύνολο του έτους 2018. Στο ποσό αυτό συμπεριλαμβάνεται και η δαπάνη για την φαρμακευτική περίθαλψη των ανασφάλιστων πολιτών και των οικονομικά αδυνάτων, καθώς και η δαπάνη για τα εμβόλια, τους ορούς και τα παράγωγα αίματος».

Το νοσοκομειακό clawback
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΠΥΥ, το 2014 η δαπάνη για φάρμακα νοσοκομειακής χρήσης ανήλθε σε 206.417.099€, ενώ μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2015 το ποσό αυτό έφθασε στα 129.201.996€.

Με δεδομένο ότι ο κλειστός, πλέον, προϋπολογισμός της νοσοκομειακής φαρμακευτικής δαπάνης για το 2016 ορίζεται στα 570 εκατ. ευρώ, βάσει της νέας διάταξης, συμπεραίνεται ότι το ύψος της αυτόματης επιστροφής για το επόμενο έτος δεν αποκλείεται να διαμορφωθεί πολύ πάνω από τα 100 εκατ. ευρώ.

Το 2016, οι συνολικές δαπάνες για φάρμακα νοσοκομειακής χρήσης, τα οποία χορηγήθηκαν είτε μέσω των νοσοκομείων του ΕΣΥ, είτε μέσω των φαρμακείων του ΕΟΠΥΥ ανήλθαν στο ποσό των 750 εκατ. 

Σε περίπτωση υπέρβασης του ορίου αυτού ισχύει ότι και για τα φάρμακα εκτός νοσοκομείων, δηλαδή, το κόστος επωμίζονται οι φαρμακοβιομηχανίες μέσω του μηχανισμού της αυτόματης επιστροφής (clawback). Το μέτρο θα εφαρμοστεί τόσο το 2017 όσο και το 2018.

Όπως προβλέπεται το 2016 από τα 570 εκατ. που περιορίσθηκε η νοσοκομειακή φαρμακευτική δαπάνη, τα 510 εκατ. αφορούν τη φαρμακευτική δαπάνη στα Δημόσια  Νοσοκομεία και τα 60 εκατ. καλύπτει ο ΕΟΠΥΥ –μέσω ιδιωτικών κλινικών. Το 2017 ο περιορισμός αυξάνεται και η δαπάνη περιορίζεται ακόμη περισσότερο στα 550 εκατ. εκ των οποίων τα 492,1 εκατ. στα νοσοκομεία και τα 57,9 εκατ στις κλινικές, ενώ το 2018, η νοσοκομειακή φαρμακευτική δαπάνη, μειώνεται στα 530 εκατ. με τα 474,2 εκατ. να αφορούν τα νοσοκομεία και τα 55,8 εκατ. τις κλινικές μέσω ΕΟΠΥΥ για τα νοσοκομειακά φάρμακα.

Επιπλέον όμως, και με βάση την αναθεώρηση του Μνημονίου, η ελληνική κυβέρνηση έχει αναλάβει την υποχρέωση να μειώσει το ποσό του clawback κατά 30% το 2017, σε σχέση με το 2016.

Η κατάσταση έχει εύλογα ξεσηκώσει σφοδρές αντιδράσεις από την πλευρά των φαρμακοβιομηχανιών, τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδας, καθώς φέτος όπως όλα δείχνουν ο κλάδος θα κληθεί να «επιστρέψει» περίπου 900 εκατ. ευρώ. 

Οι δράσεις που περιγράφονται για τη διετία 2016-2017 είναι οι εξής:

  • Διείσδυση των γενοσήμων φαρμάκων και στους ενδονοσοκομειακούς ασθενείς σε ποσοστό 50% το 2016 και έως 60% τον Ιούνιο του 2017.
  • Αύξηση του μεριδίου των προμηθειών φαρμακευτικών προϊόντων ανά δραστική ουσία από τα νοσοκομεία στα δύο τρίτα επί του συνόλου έως τον Δεκέμβριο του 2016 και στα τρία τέταρτα επί του συνόλου έως τον Δεκέμβριο του 2017.
  • Περαιτέρω αύξηση του ποσοστού των προμηθειών που διενεργούνται κεντρικά σε ποσο-στό 60% έως το Δεκέμβριο του 2016.
  • Λήψη περαιτέρω διαρθρωτικών μέτρων προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η εκτιμώμενη διαφορά (gap) μεταξύ του ύψους της δαπάνης για το 2017 και της οροφής του μηχανισμού αυτόματων επιστροφών (clawback) βαίνει μειούμενη κατά τουλάχιστον 30% σε σχέση προς το προηγούμενο έτος.
  • Νοσοκομειακή Φαρμακευτική Δαπάνη.

Η διαδικασία
Όπως προβλέπει η απόφαση, ο υπολογισμός του ποσού επιστροφής θα γίνεται σε εξαμηνιαία βάση και το λογιστήριο κάθε νοσοκομείου και του ΕΟΠΥΥ θα ενημερώνει την Διεύθυνση Προϋπολογισμού και Δημοσιονομικών Αναφορών της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών του Υπουργείου Υγείας για το σύνολο της δαπάνης. Μάλιστα, «η μεθοδολογία υπολογισμού για το claw back είναι η ίδια με αυτή που χρησιμοποιεί ο ΕΟΠΥΥ για το claw back φαρμάκων των εξωτερικών ασθενών». Στη συνέχεια η εν λόγω Διεύθυνση υπολογίζει και αναζητεί το ποσό επιστροφής, μέσω των λογιστηρίων των Νοσοκομείων και του ΕΟΠΥΥ, από τις φαρμακευτικές εταιρείες. Αν «οι φαρμακευτικές εταιρείες ή οι κάτοχοι αδείας κυκλοφορίας φαρμακευτικών προϊόντων (ΚΑΚ), δεν συμμορφωθούν με τους κανόνες της παρούσας απόφασης, διακόπτεται κάθε συμβατική σχέση που αυτοί έχουν με τα νοσοκομεία και τον ΕΟΠΥΥ, μέχρι να τακτοποιηθούν οι οφειλές τους».

Όπως είχε αναφέρει στη Βουλή ο Αναπληρωτής Υπουργός Υγείας, «τα φάρμακα που προμηθεύονται τα Δημόσια νοσοκομεία μέσω κεντρικών διαγωνιστικών διαδικασιών, υπό τον έλεγχο της Επιτροπής Προμηθειών Υγείας (Ε.Π.Υ.),δεν υπολογίζονται στη διαμόρφωση του μεριδίου αγοράς της φαρμακευτικής εταιρείας ή του ΚΑΚ».

Νοσοκομεία
Τα νοσοκομεία χορηγούν φάρμακα σε:

  • Εξωτερικούς ασθενείς (Ασφαλισμένους Ασφ.Ταμείων για Φ.Υ.Κ., οροθετικούς, όπου υπάρχει Μονάδα Ειδικών Λοιμώξεων, οικονομικά αδυνάτους με βιβλιάριο πρόνοιας, Πολιτικούς Πρόσφυγες)
  • Εσωτερικούς ασθενείς (Νοσηλευόμενους, ογκολογικούς κ.α. (Βραχεία Νοσηλεία) και ασθενείς ΤΕΠ)

Πρόκειται για φάρμακα τα οποία συνήθως απαιτούν ειδικές συνθήκες φύλαξης και παρακολούθησης χορήγησης (ειδικά έντυπα κλπ), κυρίως πρωτότυπα, καινοτόμα, υψηλού κόστους, κρίσιμα, φάρμακα που εισάγονται μέσω ΙΦΕΤ και η  έλλειψή τους προκαλεί κίνδυνο για την Δημόσια Υγεία, εμβόλια, αντι-ιικά.

Διαχείριση καινοτομίας 
Η πρόσβαση σε καινοτόμα φάρμακα έχει βελτιώσει το προσδόκιμο ζωής στην Ελλάδα κατά σχεδόν 1 έτος και έχει οδηγήσει σε μείωση των συνολικών ημερών νοσηλείας σύμφωνα με μελέτη της Ε.Σ.Δ.Υ.
Εκεί που πρέπει να εστιάσει η χώρα μας, είναι η διαχείριση και αξιολόγηση της καινοτομίας δημιουργώντας ένα πρότυπο αξιολόγησης της τεχνολογίας, στα πλαίσια μιας Εθνικής στρατηγικής για το φάρμακο με: 

  • Αναζήτηση της αξίας με εισαγωγή συστημάτων κλειστών προϋπολογισμών στην φαρμακευτική δαπάνη,
  • Ιεράρχηση των προτεραιοτήτων των αναγκών του υγειονομικού τομέα και την αναζήτηση ενός σταθερού πλαισίου λειτουργίας του υγειονομικού τομέα με εξορθολογισμό του συστήματος τιμών και 
  • Βελτίωση του συστήματος λήψης αποφάσεων ως προς την αποζημίωση της τεχνολογίας και της καινοτομίας στην υγεία μέσω της ανάπτυξης μηχανισμών.

Δείκτης ποιότητας
Η συνολική κατανάλωση των αναγκαίων φαρμάκων αποτελεί δείκτη ποιότητας παροχής υπηρεσιών του Νοσοκομείου.
Ο έλεγχος και η καταγραφή της κατανάλωσης συντελεί καθοριστικά και στον περιορισμό των δαπανών σε όλες τις κατηγορίες φαρμάκων.
Η  θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη στην κατανάλωση φαρμάκων για σπάνιες νόσους, θα πρέπει να στοχεύει στην άμεση παροχή των αναγκαίων φαρμάκων.
Χρειάζεται επίσης δίκτυο καταγραφής της κατανάλωσης φαρμάκων υψηλού κόστους στα νοσοκομεία με:

  • Μεθόδους επιτήρησης της φαρμακευτικής δαπάνης στο νοσοκομείο και
  • Έλεγχο και συμβολή της χορήγησης των φαρμάκων στη μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης του νοσοκομείου και του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Εντούτοις, κάποιες από τις ανθρώπινες επιπτώσεις της κρίσης ίσως να μην φαίνονται, αλλά υπάρχουν δίπλα μας, κοντά μας...
Όπως για παράδειγμα, η επιλογή για μία μητέρα ανάμεσα στο να ξοδέψει και το τελευταίο της ευρώ στα μεταφορικά μέσα με σκοπό να συλλέξει τα φάρμακα που χρειάζεται για τον μήνα και να αγοράσει φαγητό για τα πεινασμένα της παιδιά, δεν πρέπει να αποτελεί καθόλου επιλογή. Αντίστοιχα, δεν πρέπει να υπάρχει και δίλλημα στον συνταξιούχο που πρέπει να μειώσει τα φάρμακα για να καλύψει άλλες βασικές ανάγκες επιβίωσης.
Και γι΄ αυτά, μόνο με συντονισμένη ομαδική δουλειά και αρμονική συνεργασία μεταξύ των εμπλεκομένων επαγγελματιών υγείας  μπορούμε να επιτύχουμε τα επιθυμητά αποτελέσματα...

Η κ. Όλγα Οικονόμου είναι π.Διοικήτρια Νοσοκομείου Σισμανόγλειο-Α.Φλέμινγκ και αντιπρόεδρος  της Ελληνικής Επιστημονικής Εταιρείας Οικονομίας και Πολιτικής Υγείας (ΕΕΕΟΠΥ)