Σοβαρότατο παράγοντα κινδύνου για την εξάπλωση ασθενειών αποτελούν τα κουνούπια, ενώ σημαντικά δυσμενείς είναι και οι επιπτώσεις στην οικονομία και την ποιότητα ζωής των κατοίκων στις περιοχές όπου αναπτύσσονται υψηλοί πληθυσμοί κουνουπιών.

Καθώς τα έτη 2010-2014 εμφανίστηκαν σε αρκετές περιοχές της χώρας μας περιστατικά λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου και ελονοσίας, καθώς και η ύπαρξη κινδύνου εισαγωγής άλλων ιών που μεταδίδονται με κουνούπια (π.χ. ιών Zika, Chikungunya, Δάγκειου πυρετού), είναι εμφανής η ανάγκη οργάνωσης και έγκαιρης εφαρμογής ολοκληρωμένων προγραμμάτων αντιμετώπισής τους.
 
Η πρόληψη και αντιμετώπιση των νόσων που μεταδίδονται με κουνούπια βασίζεται στη μείωση του πληθυσμού των κουνουπιών μέσω του περιορισμού των εστιών αναπαραγωγής τους και ολοκληρωμένων προγραμμάτων διαχείρισης κουνουπιών και στην παρεμπόδιση της επαφής τους με τους ανθρώπους.

Σε εγκύκλιο του γενικού γραμματέα Δημόσιας Υγείας Γιάννη Μπασκόζου, περιγράφονται τα μέσα προστασίας από τα κουνούπια και τα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν για την κατάρτιση προγραμμάτων καταπολέμησης κουνουπιών, τα οποία θα πρέπει να ακολουθήσουν πιστά οι Περιφέρειες και οι Δήμοι για την προφύλαξη του πληθυσμού.
 
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις περιοχές όπου κατά τα τελευταία έτη καταγράφηκαν κρούσματα ιού του Δυτικού Νείλου (σε ανθρώπους ή ζώα) ή κρούσματα ελονοσίας με ενδείξεις εγχώριας μετάδοσης ή εισαγόμενα κρούσματα ελονοσίας σε ευάλωτες περιοχές (δηλαδή περιοχές με παρουσία ικανών διαβιβαστών ελονοσίας - Ανωφελών κουνουπιών), καθώς και στις σημαντικές εστίες αναπαραγωγής κουνουπιών και ιδιαίτερα κοντά σε περιοχές όπου διαμένουν μετανάστες / πρόσφυγες από χώρες ενδημικές νόσων που μεταδίδονται με διαβιβαστές (όπως π.χ. ελονοσία). 

Ιδίως στις παραπάνω περιοχές, θα πρέπει να εντατικοποιηθούν τα προγράμματα προστασίας, ενημερώνοντας παράλληλα τους κατοίκους για μέτρα ατομικής προστασίας από τα κουνούπια, για την προστασία της υγείας των ευπαθών ομάδων και του τοπικού πληθυσμού και για την πρόληψη τοπικής μετάδοσης των ασθενειών.

 
Οργάνωση προγραμμάτων

Mε βασικό σκοπό την ολιστική διαχείριση των κουνουπιών και των προβλημάτων που δημιουργούν τόσο στη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, όσο και στην τοπική οικονομία, η εγκύκλιος του υπουργείου Υγείας, επισημαίνει ότι πρέπει να εφαρμόζονται ολοκληρωμένα προγράμματα καταπολέμησης κουνουπιών.

Για την επιτυχία οποιουδήποτε προγράμματος έχει μεγάλη σημασία η σωστή, έγκαιρη και η από κοινού οργάνωσή του από τους εμπλεκόμενους φορείς (Δήμους, Περιφέρειες), οι οποίοι έχουν και την ευθύνη της πραγματοποίησής του σύμφωνα με τις αρμοδιότητές τους. 

Ως εκ τούτου, καλούνται οι Περιφερειάρχες και οι Δήμαρχοι –κατά προτίμηση από κοινού- όπως εκπονήσουν με τις αρμόδιες Υπηρεσίες τους ολοκληρωμένο σχέδιο καταπολέμησης των κουνουπιών σε επίπεδο Περιφέρειας – Περιφερειακών Ενοτήτων – Δήμων και αφού εξασφαλίσουν εγκαίρως τα απαραίτητα κονδύλια θα πρέπει να ορίσουν τον αρμόδιο φορέα για την υλοποίησή του καθώς και τον φορέα για τον έλεγχο της εφαρμογής του προγράμματος και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς του, ο οποίος συνιστάται να είναι διαφορετικός από τον φορέα υλοποίησης του έργου και να διαθέτει προσωπικό κατάλληλα εκπαιδευμένο. 

Συνιστάται επίσης ο Περιφερειάρχης να ορίσει το συντονιστή – επιβλέποντα του ολοκληρωμένου προγράμματος καταπολέμησης κουνουπιών που διενεργείται στη χωρική αρμοδιότητα της Περιφέρειας. Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς υποχρεούνται να αναφέρονται στον ανωτέρω συντονιστή – επιβλέποντα δίνοντας και παρέχοντας όλα τα διαθέσιμα στοιχεία. 

Τέλος, για τη διευκόλυνση του συντονισμού προτείνεται η χρήση τυποποιημένου πρωτοκόλλου εφαρμογών καθώς και επίβλεψης – παρακολούθησης.

Σχεδιασμός προγραμμάτων

Για τον ορθό σχεδιασμό των προγραμμάτων καταπολέμησης κουνουπιών σε μια περιοχή θα πρέπει να αξιολογούνται όλα τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα ή τεχνικά στοιχεία εφαρμογής των προγραμμάτων από προηγούμενα έτη και να λαμβάνονται υπόψη και τα αποτελέσματα της επιδημιολογικής και εντομολογικής επιτήρησης, αλλά και οι έκτακτες συνθήκες που πιθανώς διαμορφώνονται από έτος σε έτος. 

Για το λόγο αυτό είναι θεμελιώδους σημασίας η συγκέντρωση και αξιολόγηση όλων των δεδομένων επιδημιολογικής και εντομολογικής επιτήρησης, που αφορούν στην επιδημιολογία των ασθενειών των οποίων διαβιβαστές είναι τα κουνούπια, στα είδη των κουνουπιών που έχουν καταγραφεί στις συγκεκριμένες περιοχές, καθώς και της εποχικής διακύμανσης των πληθυσμών τους. 

Τα στοιχεία αυτά μαζί με τα στοιχεία από τη λεπτομερή χαρτογράφηση όλων των εστιών ανάπτυξης προνυμφών κουνουπιών στις συγκεκριμένες περιοχές καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου αναπαραγωγής τους είναι απαραίτητα για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με το είδος των μέτρων καταπολέμησης, την έκτασή τους και τη χρονική περίοδο στην οποία θα πρέπει αυτά να εφαρμοστούν. 

Επιπλέον, κατά το σχεδιασμό των προγραμμάτων θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι οι εφαρμογές προνυμφοκτονίας και τα άλλα προβλεπόμενα μέτρα θα πρέπει να εφαρμόζονται με συνέπεια και να εντατικοποιούνται κατά την περίοδο υψηλής επικινδυνότητας, σε ενδιαιτήματα που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση (τουλάχιστον μέχρι 2 χιλιόμετρα) από περιοχές όπου φιλοξενούνται μετανάστες ή πρόσφυγες από ενδημικές για ελονοσία χώρες. 

Επίσης, κατά την οργάνωση των προγραμμάτων θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα αναθεώρησης και προσαρμογής τους, καθώς και η ευελιξία για εφαρμογή τυχόν έκτακτων μέτρων (ανάλογα με την εκτίμηση κινδύνου), ακόμη και κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους, εφόσον αυτό απαιτείται με βάση τα επιδημιολογικά ή εντομολογικά δεδομένα ή άλλα στοιχεία που μπορεί να προκύψουν.

Στην εγκύκλιο σημειώνεται ότι παράλληλα θα πρέπει να γίνεται συνεχής εντομολογική επιτήρηση, παρατίθενται οι μέθοδοι καταπολέμησης κουνουπιών και τα επιτρεπόμενα σκευάσματα για την καταπολέμηση προνυμφών ή ακμαίων κουνουπιών, μέτρα προστασίας του προσωπικού και ενημέρωση του κοινού για αποφυγή έκθεσης στα βιοκτόνα φάρμακα.
Επίσης τονίζεται ότι θα πρέπει να γίνεται έλεγχος για υπολείμματα από τα βιοκτόνα, αξιολόγηση και απολογισμός των προγραμμάτων, αλλά και θέματα επιμόρφωσης των επαγγελματιών υγείας για τα παραπάνω νοσήματα που προκαλούν τα κουνούπια.