Έχετε αναρωτηθεί ποτέ με ποιόν τρόπο καταφέρνει ο εγκέφαλός μας να ανακαλεί τη γνωριμία με κάποιον όταν τον αντικρύζουμε, αλλά και αντίστροφα, να μας ενημερώνει ότι κάποιος μας είναι άγνωστος; 

Πάνω σε αυτό το ερώτημα εστίασαν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Rockefeller οι οποίοι μελετώντας κοινότητες ενός πρωτεύοντος θηλαστικού με σύστημα αναγνώρισης προσώπων που ομοιάζει με το ανθρώπινο, του πιθήκου μακάκου ρέζους, κατάφεραν να ανακαλύψουν δύο άγνωστες μέχρι σήμερα περιοχές του εγκεφάλου οι οποίες εμπλέκονται στη διαδικασία. Πρόκειται για τις περιοχές ικανές να ενσωματώσουν την οπτική αντίληψη με διαφορετικά είδη μνήμης.    

Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι ο εγκέφαλος περιέχει ένα δίκτυο περιοχών που ανταποκρίνονται επιλεκτικά στα πρόσωπα σε αντίθεση με άλλα είδη αντικειμένων (πόδια, αυτοκίνητα, smartphones). Ξέρουν επίσης ότι οι άνθρωποι επεξεργάζονται διαφορετικά τα γνωστά από τα άγνωστα πρόσωπα. Για παράδειγμα, είμαστε πολύ καλοί στην αναγνώριση γνωστών προσώπων ακόμα και όταν μεταμφιέζονται από κακό φωτισμό ή έχουν φωτογραφηθεί από περίεργες γωνίες, αλλά αγωνιζόμαστε να αναγνωρίσουμε ακόμη και ελαφρώς αλλοιωμένες εικόνες του ίδιου προσώπου όταν μας είναι άγνωστο. 

Αυτό ωστόσο που δεν έχει γίνει εφικτό είναι να προκύψουν σαφή συμπεράσματα γύρω από το νευρικό υπόβαθρο πίσω από τον μηχανισμό κατανόησης της διαφοροποιημένης συμπεριφοράς για γνωστά και άγνωστα άτομα. Έτσι, οι Winrich Freiwald, επικεφαλής του Εργαστηρίου Νευρικών Συστημάτων και Sofia Landi, απόφοιτος του εργαστηρίου στράφηκαν στους μακάκους, ως κοντινό εξελικτικά είδος με τον άνθρωπο.

Η μελέτη

Χρησιμοποιώντας τη λειτουργική απεικόνιση μαγνητικού συντονισμού, οι Landi και Freiwald υπολόγισαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου των ζώων καθώς ανταποκρίνονταν σε εικόνες άλλων προσώπων πιθήκων. Αυτά τα πρόσωπα ανήκαν σε τρεις κατηγορίες: οπτικά γνωστά πρόσωπα πιθήκων που οι πίθηκοι είχαν ζήσει μαζί τους χρόνια, οπτικά γνωστά πρόσωπα που οι πίθηκοι είχαν δει εκατοντάδες φορές και πρόσωπα εντελώς άγνωστα. 

Έχει ενδιαφέρον όμως ότι παρότι οι ερευνητές ανέμεναν ότι το σύστημα επεξεργασίας των εικόνων για τις δύο πρώτες κατηγορίες θα ήταν σχεδόν το ίδιο, τελικά δεν επιβεβαιώθηκαν. Αντίθετα, το όλο σύστημα φάνηκε να είναι πιο ενεργό στην περίπτωση προσώπων που υπήρχε μακροχρόνια γνωριμία. Ταυτόχρονα, με τα πρόσωπα που ήταν μόνο οπτικά εξοικειωμένα φάνηκε να προκαλούν μειωμένη δραστηριοποίηση σε κάποιες περιοχές του νευρικού συτήματος. 

"Το όλο σύστημα διακρίνει κάπως τα πρόσωπα που μας είναι σε προσωπικό επίπεδο γνωστά από τα πρόσωπα που μας είναι οικεία μόνο οπτικά" επισημαίνει ο Landi.

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει πάντως το γεγονός ότι τα πρόσωπα των ζώων που οι μακάκοι γνώριζαν ήδη πολλά χρόνια παρακινούσε την ενεργοποίηση δύο άγνωστων μέχρι σήμερα περιοχών που σχετίζονται με την αναγνώριση προσώπων

Η μία βρίσκεται σε μια περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται με τη λεγόμενη δηλωτική μνήμη, η οποία αποτελείται από γεγονότα και περιστατικά που μπορούν να ανακληθούν συνειδητά. Η άλλη περιοχή είναι ενσωματωμένη σε μια περιοχή που συνδέεται με την κοινωνική γνώση, όπως οι πληροφορίες για τα άτομα και η θέση τους μέσα εντός της κοινωνικής ιεραρχίας. "Πρόκειται για μία συγκεκριμένη μορφή μνήμης που αναπτύσσεται ιδιαίτερα στα πρωτεύοντα και σίγουρα στον άνθρωπο" σχολίασε ο Freiwald.

Αυτά τα νέα ευρήματα θα επιτρέψουν στους ερευνητές να διερευνήσουν περαιτέρω τους νευρικούς μηχανισμούς που αποτελούν τη βάση της αναγνώρισης προσώπων, αλλά και το πώς ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται σε διαφορετικά είδη εξοικείωσης.