Η σχέση της Επιστήμης με την Φαρμακευτική έχει απασχολήσει από μακρόν και έχει επιχειρηθεί να απαντηθεί με διάφορους τρόπους οι οποίοι σχετίζονται με επιστημολογικές, φιλοσοφικές, πολιτικές και ιδεολογικές παραμέτρους. 

Η επιστημολογία αποτελεί θεμελιώδες κεφάλαιο της φιλοσοφίας, και εμπλέκεται με τη θεωρία της γνώσης και της μάθησης. 

Ένα από τα σημαντικότερα κλασσικά ερωτήματα αφορά στην «επιστημονική αντικειμενικότητα» και προφανώς αφορά και στην Φαρμακευτική, όπως και στην Ιατρική.

Η πρώτη σύγκρουση περί του τι είναι επιστήμη και επιστημονικό ξεκίνησε με την αντιπαράθεση του Εμπειρισμού και του Ορθολογισμού.

Ο Εμπειρισμός εισηγείται ότι η γνώση αποκτάται aposteriori,μέσω των αισθήσεων και της εμπειρίας, ενώ ο Ορθολογισμός αναφέρεται στην οντότητα της apriori γνώση, η οποία αποτελεί εντελεχή συνθήκη και επιτυγχάνεται μέσω τη λογικής και τη νόησης.  Η Θεία παρέμβαση αποτελεί την γενεσιουργό αιτία και ρυθμιστική αρχή των θεμελιωδών φυσικών νόμων. Η γνωστή έκφραση Cum Deum (συν θεώ), που χαρακτηρίζει την συνταγογραφία από το μεσαίωνα, παραμένει κυρίαρχη έννοια και του Ορθολογισμού, αλλά και του εμπειρισμού.

Η φιλοσοφική σύνθεση των δύο αντιθέσεων λαμβάνει χώρα από τον Immanuel Kant,  οποίος διαμορφώνει μια γενική επιστημονική μεθοδολογία σε μία προσπάθεια για συνθετική εκ των προτέρων γνώση. Πολλοί φιλόσοφοι ασχολήθηκαν με την επιστήμη και την επιστημονικότητα στη συνέχεια, με κυρίαρχους τον Ludwig Wittgenstein και την θέση του ότι τα μεγάλα προβλήματα της φιλοσοφίας και της επιστήμης δεν είναι κυρίως ζητήματα λογικής επαγωγής ή εμπειρικής επαλήθευσης, αλλά προβλήματα γλώσσας, και τον Karl Popper ο οποίος θεωρεί ότι επιστημονικά αληθές δεν είναι πλέον ότι μπορεί να αποδειχθεί, αλλά οτιδήποτε δυνητικώς μπορεί να διαψευστεί, εισάγει δε για πρώτη φορά την αρχή της διαψευσιμότητας. 

Ένας από τους αδιαμφισβήτητα μεγάλους της Επιστήμης ο Alexander Fleming, ανακαλύπτει την πενικιλλίνη το 1929 και δημοσιεύει την ανακάλυψή του.

Η πρώτη φορά που η πενικιλλίνη φθάνει στην αγορά είναι το 1942, με καθυστέρηση 13 ετών.

Ο λόγος ήταν ότι ο Fleming, ως «αμιγής» επιστήμονας δεν πατεντάρει και δεν εμπορεύεται την ανακάλυψή του, γεγονός το οποίο οδηγεί σε χιλιάδες θανάτους από λοιμώξεις στον ενδιάμεσο χρόνο. 

Επιστήμονες και ερευνητές που κατάφεραν να συνδυάσουν την επιστήμη και την επιχειρηματικότητα, έφεραν πραγματική επανάσταση με την ταχύτητα που επηρέασαν τις εξελίξεις στην κοινωνία. Κλασσικά παραδείγματα ο Thomas Edison (ανακάλυψε τον λαμπτήρα, αλλά ίδρυσε και εταιρεία παραγωγής και διανομής ηλεκτρικού ρεύματος), o Steve Jobs, o Bill Gates  και πολλοί άλλοι.

Ο Φαρμακοποιός λοιπόν χαρακτηρίζεται από τον ίδιο διπλό ρόλο του Τεχνικού Επιστήμονα και Επιχειρηματία και ο ρόλος αυτός συχνά προκαλεί σύγχυση στους ίδιους και εντάσεις στο περιβάλλον τους. 

Κάποιοι αποποιούνται το ρόλο της Επιστήμης και θεωρούν ότι είναι επιχειρηματίες και κάποιοι δυσκολεύονται να φερθούν ως επιχειρηματίες διότι η Επιστημονικότητά τους είναι αδιαπραγμάτευτη.

Στην πράξη, η μόνη ορθή πρακτική είναι η επιστημονική επιχειρηματικότητα. Το φάρμακο είναι ένα προϊόν υψηλής τεχνολογίας και οι απαιτήσεις από την διαχείρησή του πολύ σοβαρές. 

Τον φαρμακοποιό πρέπει να χαρακτηρίζει η σαφής προσήλωση στην Επιστήμη και στην εφαρμογή της στο χώρο εργασίας. Πρέπει να αρνείται κάθε προσωρινή και «φτηνή» εμπορική διέξοδο, ως απαράδεκτη. Οφείλει να χαρακτηρίζεται από επιστημονική συναδελφικότητα με συνεχή προσπάθεια καλλιέργειας της  γνώσης και παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών προς τους πολίτες, αλλά και τους Ιατρούς και τους άλλους επαγγελματίες υγείας.  Οφείλει να ασκεί ενδελεχή έλεγχο στα προϊόντα και στις ανάγκες υγείας των πελατών του. 

Πρέπει να προσπαθεί να ασκεί έρευνα και Επιστημονικές συνεργασίες, με  Κοινωνικές παρεμβάσεις και φυσικά απόλυτη νομιμότητα και προσήλωση σε αξίες, όσον αφορά στην εκτέλεση των συνταγών, αλλά και την αναγραφή των οδηγιών και τον έλεγχο της κατανόησής τους από τον ασθενή και το περιβάλλον του.  

Για να καταφέρει φυσικά όλα τα παραπάνω, οφείλει να παρακολουθεί προγράμματα συνεχιζόμενης εκπαίδευση  και να συμμετέχει ενεργά σε κάθε φαρμακοεπιδημιολογική προσπάθεια με έμφαση στις διαδικασίες φαρμακοεπαγρύπνησης

Προφανώς αυτά ακούγονται πολύ απαιτητικά, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι έργο του Φαρμακοποιού, όπως και του Ιατρού είναι η διαφύλαξη της Υγείας των συνανθρώπων μας.

Τα λάθη δεν είναι πάντα διορθώσιμα.

O κ. Δημήτριος Κούβελας MD, BPharm, FRCGP, PhD είναι Καθηγητής & Διευθυντής Εργαστηρίου Κλινικής Φαρμακολογίας, Τμήμα Ιατρικής, ΑΠΘ