Η κουλτούρα του κρατισμού που διακατέχει την τωρινή κυβέρνηση κάνει προφανείς κινήσεις ανορθολογισμού, εξαιρετικά δύσκολες και μονοσήμαντες, όταν η κρίση, η εξέλιξη και η εποχή, απαιτούν ανοιχτά μυαλά και βαθύτερη κατανόηση.

Η αποσυμπίεση της κεντρικής κυβέρνησης, φορτωμένης με τα πάντα, με παροχή χειραφέτησης και αυτονομίας, υπό προϋποθέσεις, στην γενική κυβέρνηση και στην εκλεγμένη αυτοδιοίκηση, συνεπάγεται σημαντικές αποφάσεις αποκέντρωσης.
Το επιτελικό κράτος μπορεί να γίνει πολύ πιο ουσιαστικό και αποτελεσματικό, ενθαρρύνοντας, ενισχύοντας και ενδυναμώνοντας την περιφέρεια, και εμπλέκοντας την τοπική κοινωνία, με παράπλευρη μέριμνα για την μείωση των ανισοτήτων

Στον χώρο της Υγείας, η όποια δυναμική δημιουργήθηκε από την μεταρρυθμιστική διετία 2010-12 (ΕΟΠΥΥ, Ηλεκτρονική συνταγογράφηση, ΕΣΥ - net, ΚΕΝ, εθνικά σχέδια δράσης κ.λπ.) ανεστάλη με τις μετέπειτα λανθασμένες επιλογές (ΠΕΔΥ, άπειρα νέα φάρμακα, κινητικότητα, επέλαση βιοτεχνολογίας) για να τελματώσει με την μνημονική στρεβλότητα και τις άκαμπτες μειώσεις την τελευταία διετία. 

Η απόλυτη ανάγκη αμέσων αλλαγών, νέων κανόνων και αναδιάρθρωσης της αγοράς Υγείας με αξιοποίηση του ΕΟΠΥΥ, αναδιοργάνωση νοσοκομείων, ΣΔΙΤ και ίδρυση ΤΕΠ, δίκτυα χρονίων νοσημάτων και ταχύτατη διάχυση της πληροφορικής, δεν αντιμετωπίζεται.

Το πρόσφατο ΠΔ του υπουργείου Υγείας αντανακλά αυτήν ακριβώς την παρωχημένη κουλτούρα, μίγμα δημοσιοϋπαλληλικής γραφειοκρατίας και ξεπερασμένης αντίληψης κρατισμού. Ο ΕΟΠΥΥ δημιουργήθηκε σαν μια σημαντική μετεξέλιξη ενός χρόνιου διχασμού του δημοσίου συστήματος υγείας (κρατικό ΕΣΥ – ασφαλιστικά ταμεία, ΙΚΑ) που ενοποιούσε επιτέλους τον χώρο. Ταυτόχρονα, η αγοραστική του δύναμη ως μονοψωνίου, του έδινε και του δίνει, εξαιρετική ισχύ στην διαμόρφωση σημαντικών κανόνων, στην διαμόρφωση ενός ορθολογικού πλαισίου, στην προσφορά και ζήτηση υπηρεσιών. Επίσης, η τεράστια διαπραγματευτική του ισχύς μπορεί να άρει την τωρινή ασφυκτική στρέβλωση στην φαρμακευτική πολιτική, αίροντας μέσω συμφωνιών όγκου –τιμών τον τωρινό Προκρούστη του clawback. Αυτές οι κινήσεις βεβαίως απαιτούν υψηλού επιπέδου management, ένα ολιγόχρονο επιχειρησιακό πλάνο, αλλά κυρίως αυτονομία και ευελιξία του οργανισμού, να παίξει τον καταλυτικό ρόλο του ρυθμιστή - ελκυστή. 

Ακριβώς στον αντίποδα, το νέο ΠΔ δεσμεύει και την παραμικρή δραστηριότητα του ΕΟΠΥΥ, στην γραφειοκρατία του υπουργείου και την ασφυκτική επιτήρηση του υπουργού ακυρώνοντας η επιβραδύνοντας όλες τις δραστηριότητες του. 

ΕΟΠΥΥ - Δεσμώτης
Αντίστοιχα η επιχειρουμένη αυτή την περίοδο ίδρυση των ΤΟΜΥ, τοπικών μονάδων υγείας, σε υλοποίηση των εξαγγελιών του υπουργείου για την μεταρρύθμιση (ολοκλήρωση) της ΠΦΥ, φαίνεται έτσι να είναι εκ γενετής καταδικασμένη –δυστυχώς – σε αποτυχία. Βασικές εμμονές στην σκέψη και τον σχεδιασμό αυτού του εγχειρήματος διαπερνούν την υλοποίηση του επιχειρησιακού σχεδίου του αγκυλώνοντας την υλοποίηση του. Η παρακμή πολλών κέντρων υγείας αλλά και οι εμπειρίες τριών δεκαετιών εφαρμογής της πρωτοβάθμιας στις αγροτικές και ημιαστικές περιοχές έπρεπε να οδηγήσουν σε γενναίες αναθεωρήσεις της λειτουργιάς τους και άλλο σχεδιασμό των ΤΟΜΥ.  Αναγκαίες προσαρμογές, καλύτερη και πιο εξελιγμένη σύνδεση με την κοινότητα, αξιοποίηση όλων των υπαρχουσών δομών και κυρίως καλύτερη διασύνδεση και ευελιξία στη σχέση δημοσίου ιδιωτικού είναι απαραίτητες. Δυστυχώς επιλέγονται άκαμπτες νέες κρατικές δομές, έωλη χρηματοδότηση, συγκεντρωτική διοίκηση, αδυναμία συνεννόησης και αξιοποίησης αντίστοιχων υπηρεσιών των δήμων ή των ΜΚΟ. 

ΤΟΜΥ χωρίς τομή
Συμπερασματικά, ο χώρος της υγείας έχει σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες και χρειάζεται άμεσο μετασχηματισμό για να απελευθερώσει την δυναμική του. Η κυρίαρχη κουλτούρα κρατισμού, ο τωρινός εφησυχασμός στον μνημονικό Προκρούστη και η απουσία ενός μεταρρυθμιστικού ορίζοντα, τον καταδικάζει σε ρόλο Δεσμώτη.

Ο κ. Αντώνης Δημόπουλος, είναι Ορθοδοντικός, Πρόεδρος της Πρωτοβουλίας για την Κοινωνική Πολιτική, π. Γενικός Γραμματέας Δημόσιας Υγείας