Η συχνότητα του καρκίνου του ήπατος παρουσιάζει ανησυχητική αύξηση τα τελευταία χρόνια, με τους ειδικούς να καταγράφουν ολοένα και περισσότερα περιστατικά ακόμη και σε νεότερες ηλικίες. Παράγοντες όπως οι μεταβολές στον τρόπο ζωής, η αύξηση της μη αλκοολικής λιπώδους νόσου του ήπατος και η επιβάρυνση από άλλα νοσήματα φαίνεται να συμβάλλουν σε αυτή την τάση, μεταβάλλοντας τα δεδομένα που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Την ίδια στιγμή, η ιατρική επιστήμη σημειώνει σημαντική πρόοδο τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία, με σύγχρονες χειρουργικές τεχνικές, ανοσοθεραπείες και στοχευμένες παρεμβάσεις να αλλάζουν την πρόγνωση των ασθενών.
Ο Χειρουργός Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων, κ. Γεώργιος Τζίμας εξηγεί γιατί αυξάνονται τα περιστατικά, ποιοι είναι οι βασικοί παράγοντες κινδύνου, ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοούμε και ποιες είναι οι πιο σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές.
Συνέντευξη: Μάρθα Φραγκάκη
Κ. Τζίμα, πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του ήπατος; Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία τάση αύξησης των περιστατικών σε νεότερες ηλικίες και πιο συγκεκριμένα μεταξύ 30-35 ετών. Υπάρχει εξήγηση σε αυτό;
Ο καρκίνος του ήπατος είναι συχνός. Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία τάση αύξησης των περιστατικών καρκίνου ήπατος και υπάρχουν πολλαπλές εξηγήσεις.
Η πρώτη είναι ότι έχουν αυξηθεί τα περιστατικά καρκίνου παχέος εντέρου σε νέα άτομα με συνέπεια και ο κίνδυνος εμφάνισης ηπατικών μεταστάσεων σ΄αυτά τα άτομα να είναι αυξημένος.
Αλλά επίσης έχει αυξηθεί και ο κίνδυνος για πρωτοπαθή καρκίνο ήπατος (ηπάτωμα, χολαγγειοκαρκίνωμα) σε μικρότερες ηλικίες λόγω αυξημένης συχνότητας ενός συνδρόμου που λέγεται μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα. Ενός συνδρόμου το οποίο σχετίζεται με παράγοντες κυρίως διατροφικούς που οδηγεί σε μία χρόνια φλεγμονή του ήπατος και προδιαθέτει τα άτομα σε πρωτοπαθή καρκίνο ήπατος.
Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση του καρκίνου του ήπατος και ποια τα συμπτώματα που μας κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου;
Οι παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση πρωτοπαθούς καρκίνου ήπατος είναι :
Α. η έκθεση σε ιογενείς ηπατίτιδες και κυρίως ηπατίτιδα Β και ηπατίτιδα C – με μικρότερη συχνότητα για την ηπατίτιδα Δ – πράγμα το οποίο ελέγχεται πλέον αλλά ακόμα κι αν οι ασθενείς δεν έχουν ενεργή ιογενή λοίμωξη είναι σε αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση πρωτοπαθούς καρκίνου του ήπατος σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό.
Β. Επίσης η μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα (non alcoholic fatty liver disease) η οποία προκαλεί μια κατάσταση χρόνιας φλεγμονής του ήπατος και προδιαθέτει σε καρκίνο του ήπατος.
Γ. Τέλος ασθενείς με κίρρωση ήπατος από άλλες αιτίες όπως το αλκοόλ, ή άλλα νοσήματα όπως η σκληρυντική χολαγγειίτιδα ή η αιμοχρωμάτωση, εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο.
Δυστυχώς ο καρκίνος του ήπατος δεν έχει πρώιμα συμπτώματα κι όταν ο ασθενής εμφανίσει συμπτώματα συνήθως το πρόβλημα είναι αρκετά προχωρημένο. Θα έλεγα ότι τα συμπτώματα τα οποία μπορούν να κρούσουν τον κώδωνα κινδύνου στους ασθενείς είναι – σε ασθενείς οι οποίοι έχουν γνωστή ηπατοπάθεια – ένα καινούργιο εύρημα σε μία μαγνητική ή αξονική τομογραφία ή σ’ ένα υπερηχογράφημα ή παρουσία ασκίτη (δηλαδή διόγκωση της κοιλιάς) ή ο ίκτερος, δηλαδή όταν κιτρινίσει το λευκό του ματιού. Σε αυτές τις περιπτώσεις το στάδιο της νόσου μπορεί να είναι προχωρημένο.
Πώς γίνεται η διάγνωση του καρκίνου του ήπατος; Υπάρχουν προληπτικές εξετάσεις;
Η διάγνωση του καρκίνου του ήπατος συνήθως βασίζεται σε απεικονίσεις που είναι τις περισσότερες φορές τυχαίες ή ασυμπτωματικές. Βασίζεται, δε, σ΄ ένα συνδυασμό απεικονιστικών εξετάσεων με πρώτη και πιο συχνή την υπερηχογραφική εξέταση, η οποία ακολουθείται από αξονική ή μαγνητική τομογραφία και σ΄ένα συνδυασμό – αν αυτό καταστεί αναγκαίο – εξετάσεων αίματος και ειδικών καρκινικών δεικτών.
Προληπτικές εξετάσεις έχουν νόημα μόνο για ασθενείς που είναι αυξημένου κινδύνου, όπως οι ασθενείς με ιστορικό καρκίνου στο παρελθόν ή οι ασθενείς με χρόνια ηπατοπάθεια.
Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα, ή αλλιώς ηπάτωμα, αποτελεί τον συχνότερο πρωτοπαθή κακοήθη όγκο του ήπατος στους ενήλικες. Υπάρχουν, ωστόσο και άλλοι τύποι. Πείτε μας κάποιες βασικές πληροφορίες για τον κάθε τύπο.
Ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος – ή αλλιώς ηπάτωμα- είναι όντως ο πιο συχνός πρωτοπαθής όγκος του ήπατος στους ενήλικες. Προέρχεται δε από τα ηπατοκύτταρα δηλαδή από τα «λειτουργικά» κύτταρα του ήπατος.
Παρ’ όλα αυτά υπάρχει άλλος ένας πρωτοπαθής όγκος ο οποίος παρουσιάζει ολοένα πιο αυξανόμενη συχνότητα κι αυτός είναι το ενδοηπατικό χολαγγειοκαρκίνωμα. Είναι ένας όγκος ο οποίος εξορμάται από τα κύτταρα που παροχετεύουν την χολή που παράγει το ήπαρ.
Τέλος υπάρχουν και άλλοι πιο σπάνιοι πρωτοπαθείς όγκοι ήπατος που προέρχονται από άλλα κύτταρα που βρίσκονται στο συκώτι όπως το ηπατοβλάστωμα, το αιμαγγειοενδοθηλίωμα, το αιμαγγειοσάρκωμα κ.τ.λ.
Η διάκριση μεταξύ αυτών των όγκων είναι ουσιώδους σημασίας γιατί η αντιμετώπισή τους – φαρμακευτική ή χειρουργική – είναι διαφορετική.
Η αντιμετώπιση του καρκίνου του ήπατος και κυρίως του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος γνωρίζει ραγδαίες εξελίξεις. Μιλήστε μας για αυτές.
Η αντιμετώπιση του καρκίνου του ήπατος (κι αυτό περιλαμβάνει τον ηπατοκυτταρικό καρκίνο αλλά και το χολαγγειοκαρκίνωμα) όντως τα τελευταία χρόνια έχει ραγδαίες εξελίξεις
α. Σ΄ό,τι αφορά στις χειρουργικές τεχνικές έχουμε την πρόοδο των ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών – και κυρίως της ρομποτικής ή ρομποτικά υποβοηθούμενης ηπατεκτομής η οποία οδηγεί στα ίδια ογκολογικά αποτελέσματα με πολύ πιο γρήγορη ανάρρωση των ασθενών. Το τμήμα μας δε έχει προτωπορήσει στον ελληνικό χώρο με σωρεία επιτυχούς αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών ρομποτικά.
β. Έχουμε επίσης πιο αποτελεσματικές προεγχειρητικές ή και μετεγχειρητικές θεραπείες βασισμένες στην κλασική χημειοθεραπεία ή και στη ανοσοθεραπεία αλλά και κάποιες άλλες κατηγορίες φαρμάκων όπως είναι στοχευμένες θεραπείες ή οι αναστολείς τυροσινικής κινάσης.
γ. Επίσης ο τομέας της επεμβατικής ακτινολογίας με τον χημειοεμβολισμό ή τον ραδιοεμβολισμό μπορεί να βοηθήσει στην προεγχειρητική ρίκνωση του όγκου ή να χρησιμοποιηθεί και για ασθενείς που δεν είναι υποψήφιοι για χειρουργείο για οιονδήποτε λόγο.
Η ηπατεκτομή συνεχίζει και είναι μία από τις καλύτερες θεραπείες για τον ηπατικό καρκίνο, ωστόσο δεν μπορούν να την κάνουν όλοι οι ασθενείς. Ποια κριτήρια πρέπει να πληρούν και για τους ασθενείς που δεν μπορούν να την πραγματοποιήσουν, υπάρχουν άλλες μέθοδοι θεραπείας;
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ηπατεκτομή αποτελεί την καλύτερη θεραπεία για την αντιμετώπιση του προτωπαθούς καρκίνου του ήπατος. Αυτό προϋποθέτει να είναι «oncologically sound» δηλαδή να πληρούνται συγκεκριμένα ογκολογικά κριτήρια αλλά επίσης θα πρέπει να πληρούνται και κάποια τεχνικά κριτήρια.
Έτσι από ογκολογικής σκοπιάς, ένας πρωτοπαθής καρκίνος του ήπατος δεν είναι καταρχάς εγχειρήσιμος αν έχει απομακρυσμένες μεταστάσεις και κατ’αναλογία ένας μεταστατικός καρκίνος του ήπατος δεν είναι εγχειρήσιμος αν υπάρχουν μεταστάσεις και σε άλλα όργανα, με ελάχιστες εξαιρέσεις.
Από τεχνικής σκοπιάς, η ηπατεκτομή είναι εφικτή όταν ολοκληρώνοντας υπάρχει αρκετό ηπατικό παρέγχυμα, δηλ. αρκετό συκώτι από άποψη όγκου, το οποίο θα μπορεί να υποστηρίξει τις μεταβολικές ανάγκες του οργανισμού, πράγμα το οποίο σημαίνει και ότι – εκτός των άλλων – θα πρέπει να έχει και τουλάχιστον μία αρτηρία, μία πυλαία φλέβα και μία ηπατική φλέβα για την απορροή του αίματος.
Ωστόσο δεν είναι όλοι οι ασθενείς υποψήφιοι για ηπατεκτομή. Έτσι κάποιοι ασθενείς θα είναι υποψήφιοι για χημειοθεραπεία ή ανοσοθεραπεία ή και θεραπεία με στοχευτικούς παράγοντες. Σημαντικό ρόλο σε αυτή την επιλογή παίζει όχι μόνο η αρχική βιοψία αλλά και ο γονιδιακός έλεγχος του όγκου, ο οποίος μερικές φορές πραγματοποιείται και μπορεί να προσφέρει περισσότερες εναλλακτικές επιλογές. Επίσης, μερικοί ασθενείς θα είναι υποψήφιοι για χημειοεμβολισμό ή ραδιοεμβολισμό.
Το σημαντικότερο πάντως βήμα είναι ο εξαρχής σχεδιασμός του θεραπευτικού πλάνου από το ογκολογικό συμβούλιο που γίνεται με συμμετοχή χειρουργών ήπατος, γαστρεντερολόγων, ογκολόγων, επεμβατικών ακτινολόγων, ηπατολόγων και πυρηνικών ιατρών. Αυτό διασφαλίζει την διεπιστημονική αντιμετώπιση του ασθενούς με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Το Τμήμα Χειρουργικής Ήπατος Παγκρέατος και Χοληφόρων του Νοσοκομείου Υγεία, του οποίου έχω την τιμή να ηγούμαι ακολουθεί αυτή την τακτική από την ίδρυσή του εξασφαλίζοντας στους ασθενείς μας τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα.
Who is Who
Ο Δρ. Γεώργιος Τζίμας διαθέτει ένα σπάνιο βιογραφικό για τα ελληνικά δεδομένα, έχοντας θητεύσει επί σειρά ετών σε ορισμένα από τα κορυφαία ιατρική κέντρα των ΗΠΑ και του Καναδά. Η πορεία του ξεκίνησε με την ειδίκευσή του στη Γενική Χειρουργική στο Brown University School of Medicine των Ηνωμένων Πολιτειών.
Στη συνέχεια, ο Δρ. Τζίμας εξειδικεύθηκε και εργάστηκε στο Τμήμα Μεταμοσχεύσεων Συμπαγών Οργάνων στο νοσοκομείο Jackson Memorial Hospital, το οποίο συγκαταλέγεται σταθερά στα δέκα κορυφαία κέντρα μεταμοσχεύσεων της Βόρειας Αμερικής.
Η εξειδίκευσή του ολοκληρώθηκε στο Royal Victoria Hospital του McGill University στο Μόντρεαλ του Καναδά, ένα από τα δώδεκα καλύτερα προγράμματα παγκοσμίως στον τομέα του. Εκεί εστίασε στη Χειρουργική Ογκολογία Ήπατος, Παγκρέατος και Χοληφόρων, καθώς και στις Μεταμοσχεύσεις Ήπατος. Αυτό το στάδιο της καριέρας του υπήρξε καθοριστικό, καθώς του επέτρεψε να εξειδικευτεί στην αντιμετώπιση των πλέον σύνθετων νεοπλασμάτων της κοιλιακής χώρας, χρησιμοποιώντας τις πιο εξελιγμένες τεχνικές της σύγχρονης χειρουργικής.
Αυτό που προσδίδει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη συνέντευξη είναι η απόφασή του να επιστρέψει στην Ελλάδα, μεταφέροντας στην εγχώρια ιατρική κοινότητα μια πολύτιμη τεχνογνωσία από συστήματα υγείας που βρίσκονται σταθερά στην αιχμή της παγκόσμιας ιατρικής τεχνολογίας, όπως η εφαρμογή της ρομποτικής χειρουργικής σε περιστατικά καρκίνου του παγκρέατος.
