Το διαβητικό πόδι αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές και επικίνδυνες επιπλοκές του σακχαρώδους διαβήτη, καθώς προκύπτει από τις βλάβες που προκαλεί η νόσος στα νεύρα και στις αρτηρίες του σκέλους, καθιστώντας έτσι την έγκαιρη αναγνώριση και σωστή φροντίδα καθοριστικής σημασίας για την αποφυγή σοβαρών συνεπειών.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, που τιμάται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου με στόχο την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση ασθενών και φροντιστών, συναντήσαμε τον Θωρακοχειρουργό–Αγγειοχειρουργό κ. Κωνσταντίνο Μαρκόπουλο, ο οποίος μας βοηθά να κατανοήσουμε τι ακριβώς είναι το διαβητικό πόδι και ποια είναι η σωστή αντιμετώπισή του.
Όπως επισημαίνει ο ειδικός, η πρόληψη αποτελεί τον πιο σημαντικό πυλώνα της θεραπείας, καθώς πέρα από τη σωστή ρύθμιση του σακχάρου, που είναι θεμελιώδης, οι ασθενείς οφείλουν να είναι και ιδιαίτερα επιμελείς στην καθημερινή φροντίδα των ποδιών τους, εκτελώντας πιστά τις οδηγίες του γιατρού τους.
Κύριε Μαρκόπουλε, τι εννοούμε όταν μιλάμε για διαβητικό πόδι και με ποια συμπτώματα συνήθως εμφανίζεται αυτή η επιπλοκή;
Ορίζουμε σαν διαβητικό πόδι το σύνολο των συμπτωμάτων που εμφανίζονται στον άκρο πόδα σε κάθε διαβητικό ασθενή μετά από 10-15 χρόνια παρουσίας του διαβήτη. Τα συμπτώματα αυτά αφορούν την νευρολογική κατάσταση του άκρου ποδός, την αγγειακή του τροφοδοσία, την κατάσταση δέρματος και υποδόριου ιστού, την αρτιμέλειά του, τη δυνατότητα και την απόσταση βάδισης χωρίς πόνο, τη δύναμή του και όλα τα εν γένει προβλήματα που εμφανίζονται σε αυτό. Είναι ολοφάνερο από τα παραπάνω ότι ο διαβήτης μετά την πρώτη δεκαετία αρχίζει και προκαλεί “διαβητικές” φθορές σε νεύρα, αγγεία του άκρου ποδός και αυτό προκαλεί συμπτώματα. Η διαβητική νευροπάθεια κατ’ αρχήν επηρεάζει τα αισθητικά νεύρα και προκαλεί έλλειμμα αισθητικότητας στα δάκτυλα των ποδιών, ώστε ένα επιπόλαιο τραύμα να μη γίνει αντιληπτό και να λειτουργήσει σαν “πύλη εισόδου” μικροβίων. Κατά δεύτερο λόγο προκαλεί στην ηρεμία (κυρίως το βράδυ στην κατάκλιση) πολλαπλούς πόνους στα άκρα σαν “τρύπημα” από χιλιάδες βελόνες. Αργότερα, επιδεινώνεται η λειτουργία των κινητικών νεύρων με εμφάνιση μυϊκής αδυναμίας και εύκολη κόπωση. Συγχρόνως, το δέρμα γίνεται ατροφικό, άτριχο και με το παραμικρό ανοίγει σε πληγή (άτονο έλκος). Επίσης, εμφανίζονται τύλοι (κάλοι) στο πέλμα που προκαλούν πληγές που δεν πονάνε καθόλου και επίσης είναι “πύλη” εισόδου μικροβίων.
Όλα τα παραπάνω έχουν κοινή αιτία: τη διαβητική νευροπάθεια. Η διαβητική αρτηριοπάθεια είναι η σταδιακή στένωση και μετά η πλήρης απόφραξη των μικρών περιφερειακών αρτηριών και τριχοειδών στον άκρο πόδα που σημαίνει σταδιακά μειωμένη αγγειακή τροφοδοσία με αίμα στο πόδι. Συγχρόνως, ωστόσο το ίδιο φαινόμενο (λίγο πιο αργά) συμβαίνει και στα μεγάλα αγγεία του ποδιού ιδιαίτερα αν συνυπάρχουν κάπνισμα, υπερχοληστεριναιμία, υπέρταση και παχυσαρκία. Η κακή αιμάτωση μαζί με την περιφερική νευροπάθεια αν προκαλέσουν άτονο έλκος τότε η νόσος γίνεται δύσκολη περιπέτεια. Η διαβητική αγγειοπάθεια αν δεν προσεχτεί από έμπειρο αγγειοχειρουργό οδηγεί είτε σε νέκρωση δακτύλων καταρχήν είτε σε μεγάλες φλεγμονές στον άκρο πόδα μαζί με νέκρωση (υγρή γάγγραινα). Στο διαβητικό πόδι, ο ασθενής φθάνει στον ειδικό είτε για γάγγραινα, είτε για έλκος, είτε για “κάλο”, είτε για πόνο στη βάδιση πάνω από 150μέτρα, είτε για τους νυχτερινούς πόνους της νευροπάθειας.
Γνωρίζουμε πώς δημιουργείται το διαβητικό πόδι;
Το διαβητικό πόδι δημιουργείται λόγω της αμέλειας των ασθενών που υποτιμούν τον διαβήτη, ενώ αυτός προκαλεί συστηματικά και “κρυφά” φθορές μεγάλες στο σώμα μας. Υπάρχουν ασθενείς με 30 χρόνια διαβήτη χωρίς ουσιαστικά προβλήματα, αλλά φροντίζουν τα πόδια τους και υπάρχουν ασθενείς με 10 χρόνια διαβήτη που έχουν αρχίσει τα άτονα έλκη επειδή δεν υπακούν στις οδηγίες. Για το διαβητικό πόδι υπάρχουν κανόνες. Όσοι τους παραβαίνουν γίνονται οι πιο καλοί επισκέπτες του αγγειοχειρουργού, ενώ είναι κακοί ασθενείς. Όσοι δεν αλλάζουν τακτική με μαθηματική ακρίβεια οδηγούνται σε κάποιον ακρωτηριασμό.
Δεδομένου ότι το διαβητικό πόδι αποτελεί συχνή αιτία ακρωτηριασμών, ποιες ενέργειες μπορεί να κάνει ο ασθενής ώστε να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο μιας τέτοιας εξέλιξης;
Στην Ελλάδα κάθε έτος πραγματοποιούνται 3.300 ακρωτηριασμοί εκ των οποίων το 50% οφείλεται στον διαβήτη και το 15% είναι μείζονες ακρωτηριασμοί πάνω ή κάτω από το γόνατο. Αυτή η τραγική κατάληξη έχει έναν βασικό υπεύθυνο: τον ασθενή που δεν τηρεί τις προϋποθέσεις οι οποίες είναι 1. επίσκεψη στον διαβητολόγο δύο φορές ανά έτος. 2. Ρύθμιση των άλλων παραγόντων: ρύθμιση παχυσαρκίας, διακοπή καπνίσματος, ρύθμιση χοληστερίνης. 3. Τήρηση κανόνων υγιεινής άκρου ποδός, οι οποίοι είναι: καθημερινή παρατήρηση για έλκη, τραυματισμούς, καθαρισμός με χλιαρό νερό και σαπούνι και στέγνωμα καλό, μαλακά παπούτσια, κάλτσες χωρίς λάστιχο, απαγόρευση βάδισης χωρίς παπούτσια, φροντίδα σε νύχια και κάλους από ποδολόγο. 4. Επίσκεψη στον αγγειοχειρουργό για έλεγχο της κυκλοφορίας του αίματος ανά έτος, λήψη αγγειοδιασταλτικών φαρμάκων κλπ. Η συμβολή του αγγειοχειρουργού είναι μεγάλη, διότι ελέγχει τόσο την επιδείνωση της μικροκυκλοφορίας όσο και τις πιθανές βλάβες στα μεγάλα αγγεία του ποδιού και παρεμβαίνει είτε με αγγειοπλαστική (stent) ώστε να διορθώσει μια σοβαρή στένωση >65-70%, είτε και με bypass ώστε να παρακάμψει μια απόφραξη αρτηρίας.
Με βάση τη γνώση και την εμπειρία σας, οι ακρωτηριασμοί σχετίζονται κυρίως με περιστατικά που δεν αντιμετωπίστηκαν έγκαιρα; Και τελικά, πόσο κρίσιμη είναι η συνέπεια και η φροντίδα του ίδιου του ασθενούς στη σωστή διαχείριση του διαβητικού ποδιού;
Οι παραμελημένες περιπτώσεις πράγματι οδηγούν σε ακρωτηριασμό. Είναι μάταιο να “διατηρούμε” ένα νεκρωμένο δάκτυλο με κίνδυνο να επιμολυνθεί και να κινδυνέψει όλος ο άκρος πόδας ή και όλο το πόδι. Η φροντίδα του διαβητικού ασθενούς στον εαυτό του, η επιμελής επίσκεψη στους ειδικούς προληπτικά, οι καθημερινές ασκήσεις, η βάδιση και η έγκαιρη ενημέρωση του θεράποντος αγγειοχειρουργού σε κάθε πρόβλημα είναι συνθήκες που σώζουν πόδια.
O Κωνσταντίνος Μαρκόπουλος, Θωρακοχειρουργός – Αγγειοχειρουργός και Διευθυντής Κλινικής Ιατρικού Κέντρου Ψυχικού είναι στη διάθεσή σας στο 693 747 4174 για υπεύθυνη ενημέρωση και περαιτέρω πληροφόρηση πάνω στο θέμα. Εναλλακτικά επισκεφτείτε την ιστοσελίδα www.drmarkopoulos.gr
