Σε μια νέα, πιο αισιόδοξη φάση εισέρχεται η δωρεά οργάνων στην Ελλάδα, καθώς από τον περασμένο Οκτώβριο 20.000 πολίτες έχουν εγγραφεί στο Εθνικό Μητρώο Υποψήφιων Δοτών. Τα στοιχεία αυτά, όπως παρουσιάζει ο πρόεδρος του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), αποτυπώνουν μια σταδιακή αλλά ουσιαστική αλλαγή νοοτροπίας.
Ο πρόεδρος του ΕΟΜ, καθηγητής Παθολογίας–Γαστρεντερολογίας του ΕΚΠΑ, Γιώργος Παπαθεοδωρίδης, μιλώντας στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ», υπογραμμίζει ότι η εγγραφή στο Μητρώο αποτελεί δήλωση πρόθεσης και στήριξης της δωρεάς και όχι αυτόματη μετατροπή σε δότη. Όπως εξηγεί, οι πραγματικοί δότες παραμένουν λίγοι, καθώς απαιτούνται αυστηρές ιατρικές προϋποθέσεις.
Ρεκόρ δωρεών και σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΜ, η Ελλάδα έχει πλέον ξεπεράσει τους 13 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού, όταν έως το 2021 ο αριθμός κυμαινόταν μόλις μεταξύ 4,5 και 6. Στόχος του Οργανισμού είναι μέσα στα επόμενα δύο έως τρία χρόνια η χώρα να φτάσει τους 20 δότες ανά εκατομμύριο, επίπεδο που θα πρέπει να αποτελεί κανονικότητα και όχι εξαίρεση.
Ψηφιοποίηση και τοπικοί συντονιστές ως καταλύτες αλλαγής
Η πρόοδος αυτή αποδίδεται σε μια οργανωμένη, πολυεπίπεδη στρατηγική, με τη στήριξη της Πολιτείας και τη συμβολή του Ιδρύματος Ωνάση. Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων περιλαμβάνονται η εφαρμογή εθνικού σχεδίου με διεθνείς εμπειρογνώμονες, η ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων για επαγγελματίες υγείας και πολίτες, η βελτίωση του περιβάλλοντος δωρεάς στα νοσοκομεία και η πλήρης ψηφιοποίηση των συστημάτων μεταμόσχευσης μέσω προγράμματος ύψους 2 εκατ. ευρώ.
Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος των τοπικών συντονιστών μεταμοσχεύσεων, θεσμός που ξεκίνησε το 2022. Στα νοσοκομεία όπου εφαρμόστηκε, ο αριθμός των δοτών υπερδιπλασιάστηκε, ενώ σήμερα λειτουργούν 20 συντονιστές σε αντίστοιχα νοσοκομεία σε όλη τη χώρα.
Άρνηση συγγενών και λίστες αναμονής
Το ποσοστό άρνησης των συγγενών έχει μειωθεί περίπου στο 25%, πλησιάζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, από 35% τα προηγούμενα χρόνια. Την ίδια στιγμή, περίπου 1.250 ασθενείς βρίσκονται σε λίστα αναμονής, με τη μεγάλη πλειονότητα να αφορά μεταμόσχευση νεφρού. Για τα συμπαγή όργανα, όπως ήπαρ, καρδιά και πνεύμονες, η θνητότητα των υποψήφιων ληπτών παραμένει διεθνώς στο 10–20%, λόγω της έλλειψης μοσχευμάτων.
Το νομικό πλαίσιο και οι ανοιχτές προκλήσεις
Το ισχύον νομικό πλαίσιο, που αναθεωρήθηκε το 2023, κρίνεται επαρκές, ωστόσο παραμένουν «γκρίζες ζώνες», κυρίως σε ό,τι αφορά το δικαίωμα μεταμόσχευσης σε αλλοδαπούς. Πρόκειται για ένα ζήτημα διεθνούς χαρακτήρα, καθώς τα διαθέσιμα μοσχεύματα είναι περιορισμένα και κάθε χώρα καλείται να καλύπτει κατά προτεραιότητα τις ανάγκες των κατοίκων της.
Το μήνυμα προς τους πολίτες
Ο πρόεδρος του ΕΟΜ απευθύνει σαφή έκκληση στους πολίτες να εγγραφούν στο Μητρώο Υποψήφιων Δοτών, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται για δέσμευση, αλλά για μια πράξη έμπρακτης στήριξης της ζωής. Σε έναν τομέα όπου ένα μόσχευμα μπορεί να σώσει περισσότερους από έναν ασθενείς, η δήλωση πρόθεσης αποτελεί το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα.
