Εμπόριο, διατροφή και βιώσιμα συστήματα διατροφής

Των Anne Marie Thow και Nicholas Nisbett *

Η εμπορική πολιτική έχει υποστεί σεισμικές αλλαγές τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Ιστορικές πολιτικές αποφάσεις – από τα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής της Παγκόσμιας Τράπεζας στη δεκαετία του 1950 μέχρι τη Συναίνεση της Ουάσινγκτον της δεκαετίας του ’80 – παραμένουν αισθητές στην προσέγγιση της αγοράς για τα τρόφιμα. Η επικέντρωση στα τρόφιμα ως οικονομικό εμπόρευμα και όχι ως απαραίτητα για την υγεία συνέβαλε στο περιβάλλον των τροφίμων, όπου τα επικερδή αλλά και ανθυγιεινά και μη βιώσιμα τρόφιμα είναι γενικά τα φθηνότερα και πιο άμεσα διαθέσιμα.

Στο πλαίσιο αυτού του παραδείγματος, οι εμπορικές συμφωνίες εξελίχθηκαν για να αντιμετωπίσουν ολοένα και περισσότερο ζητήματα που περιορίζουν την αυτονομία των εθνικών κυβερνήσεων να παρεμβαίνουν σε ζητήματα διατροφής, εφόσον επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα, την τιμολόγηση και την σήμανση.

To προβάδισμα των επενδυτικών συμφωνιών προς τα συμφέροντα των επενδυτών έχει υπονομεύσει την αυτονομία της εθνικής πολιτικής, αντίστοιχα. Για παράδειγμα, ο μηχανισμός διακανονισμού των διαφορών των επενδυτών (ISDS) επιτρέπει στις εταιρείες να μηνύουν κράτη σε σχέση με αποφάσεις πολιτικής που τις επηρεάζουν αρνητικά.

Ωστόσο, μετά την απελευθέρωση του εμπορίου με τη δημιουργία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) στα μέσα της δεκαετίας του 1990, παρατηρήθηκε μετατόπιση της εξουσίας σε παγκόσμιους και περιφερειακούς οικονομικούς θεσμούς.

Η κατάρρευση του Γύρου της Ντόχα του ΠΟΕ το 2008 σηματοδότησε μια φθίνουσα επιρροή των χωρών υψηλού εισοδήματος για τον καθορισμό των κανόνων του εμπορίου.

Για παράδειγμα, η Ινδία διεξήγαγε πολυμερείς διαπραγματεύσεις στον ΠΟΕ από το 2013 για να προστατεύσει την προσέγγισή της στην εθνική πολιτική επισιτιστικής ασφάλειας. Εν τω μεταξύ, οι χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Χιλής, αγωνίστηκαν ενάντια στη διείσδυση στις εγχώριες πολιτικές των συμφωνιών του ΠΟΕ σχετικά με τα τεχνικά μέτρα για την προστασία της διατροφικής τους επισήμανσης για την πρόληψη των μη μεταδοτικών ασθενειών. Ομοίως, η Σαμόα χρησιμοποίησε τον ανώτατο επιτρεπόμενο φόρο εισαγωγής σύμφωνα με τους κανόνες του ΠΟΕ για να χρεώνει υψηλότερα τέλη για τα ανθυγιεινά προϊόντα. Τα τελευταία 5 χρόνια, η Ινδονησία, η Ινδία και η Νότια Αφρική έχουν διακόψει τις διμερείς επενδυτικές συμβάσεις που περιέχουν μηχανισμούς διαφορών των επενδυτών ISDS για να ανακτήσουν την αυτονομία της εσωτερικής πολιτικής για την αντιμετώπιση των θεμάτων κοινωνικής πολιτικής.

Ο χρόνος είναι ώριμος για δράση στην εμπορική πολιτική υπέρ των βιώσιμων συστημάτων τροφίμων και διατροφής. Παράλληλα με τις αυξανόμενες προσκλήσεις του οικονομικού τομέα για μεταρρύθμιση του ΠΟΕ, καθώς και με τις συμφωνίες εμπορίου και επενδύσεων ευρύτερα, οι παράγοντες δημόσιας υγείας μπορούν να πιέσουν για ριζική μεταρρύθμιση των εθνικών, περιφερειακών και πολυμερών θεσμών. Αυτή είναι μια ευκαιρία να ασκηθούν πιέσεις για νέες μεταρρυθμίσεις στην προστασία και βελτίωση των συστημάτων διατροφής και υγείας διεθνώς, αντί για εισαγωγή προστατευτισμού στο εμπόριο.

Παραδείγματα περιλαμβάνουν περιθώρια για πολιτικές αλλαγής στην τιμολόγηση, σήμανση και μάρκετινγκ των τροφίμων, για να σηματοδοτηθούν οι επιπτώσεις των προϊόντων στην υγεία και το περιβάλλον. Παρότι δεν είναι τέλειο, το μοντέλο της Ε.Ε. δείχνει πώς τα υψηλά πρότυπα για τα τρόφιμα και το περιβάλλον μπορούν να διατηρηθούν σε μια ενοποιημένη περιφερειακή εμπορική συνεργασία και ταυτόχρονα να επιτρέπουν πολιτικό χώρο για βελτίωση των προτύπων – π.χ. υψηλότερα πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων στη Σουηδία, η φορολογία της βιομηχανίας αναψυκτικών του Ηνωμένου Βασιλείου ή η ελάχιστη τιμολόγηση της Σκωτίας στα αλκοολούχα ποτά.

Παραθέτουμε τρία κρίσιμα σημεία εκκίνησης για την προώθηση βιώσιμων συστημάτων διατροφής και διατροφής σε σχέση με το εμπόριο.

Το πρώτο είναι ότι οι παράγοντες της δημόσιας υγείας πρέπει να αναγνωρίσουν τη θεμελιώδη και πρωτοποριακή φύση της εμπορικής πολιτικής, ταυτόχρονα ως εμπόδιο και ως δυνητικό καταλύτη για την υγεία. Η εμπορική πολιτική στον τομέα των τροφίμων και της γεωργίας αξίζει την προσοχή από τους προοδευτικούς στοχαστές από πολλούς κλάδους, όχι μόνο τους οικονομολόγους των εμπορικών συναλλαγών.

Δεύτερον, οι κατάλληλοι κοινωνικοί εταίροι να προωθήσουν τη δημιουργία πολιτικού χώρου στις συμφωνίες εμπορίου και επενδύσεων. Γι΄αυτό οι θεσμοί δημόσιας υγείας πρέπει να εξοπλίσουν κατάλληλα τις αρχές δημόσιας υγείας, να μιλούν τη γλώσσα των οικονομικών και νομικών, ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν αποτελεσματικά τις εμπορικές και οικονομικές πολιτικές, όπως έκαναν οι Ινδοί ακτιβιστές στον ΠΟΕ για την επισιτιστική ασφάλεια και όπως οι υποστηρικτές του περιορισμού χρήσης καπνικών προϊόντων ενίσχυσαν το διάλογο με τους εταίρους του εμπορίου.

Τέλος, πρέπει να ξεπεράσουμε το εμπόριο για να προωθήσουμε έναν αναπτυξιακό λόγο που καθιστά ρητή την επιτακτική ανάγκη διατροφής. Η διατροφή είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των περισσότερων στόχων της αειφόρου ανάπτυξης. Ο δείκτης ανθρώπινου κεφαλαίου της Παγκόσμιας Τράπεζας σημείωσε σημαντική πρόοδο με την τοποθέτηση της διατροφής στο επίκεντρο της ανάπτυξης, αλλά το κάνει από τεχνική και βιοϊατρική άποψη και όχι κοινωνική και πολιτική. Η κακή διατροφή και τα περιβαλλοντικά αποτελέσματα πρέπει να αναθεωρηθούν ως «κοινωνικό ντάμπινγκ»: περιπτώσεις στις οποίες οι εμπορικές συμφωνίες υποβαθμίζουν τις τοπικές κοινωνικές ρυθμίσεις, απαιτώντας από τις κυβερνήσεις να μετριάσουν αυτά τα αποτελέσματα μέσω μέτρων που ωθούν τα νομικά και ηθικά όρια της εμπορικής πολιτικής για τη βελτίωση της υγείας και της βιωσιμότητας. Η τρέχουσα πίεση του κοινού και της πολιτικής για τη μεταρρύθμιση του παγκόσμιου εμπορίου και των επενδύσεων προσφέρει μια ευκαιρία για δράση στον τομέα της δημόσιας υγείας, η οποία όμως απαιτεί βελτιωμένη ικανότητα για στρατηγική και διαφοροποιημένη δέσμευση από την κοινότητα δημόσιας υγείας.

* Το άρθρο της κ. Anne Marie Thow, Αναπληρώτριας Καθηγ΄ήτριας Δημόσιας Υγείας στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, και του κ. Nicholas Nisbett, επιστημονικού ερευνητή, επικεφαλής του τμήματος Υγείας και Διατροφής στο Ινστιτούτο Μελετών Ανάπτυξης, Μπράιτον, Ην. Βασίλειο, δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Lancet.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ