Η παχυσαρκία αποτελεί ένα από τα συχνότερα και σοβαρότερα προβλήματα δημόσιας υγείας, καθώς αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης, στεφανιαίας νόσου και ορισμένων μορφών καρκίνου. Παράλληλα, συνδέεται με ψυχολογικές επιπτώσεις, επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα ζωής και επιβαρύνει τόσο άμεσα όσο και έμμεσα το σύστημα υγείας.
Σήμερα, για την εκτίμηση της παχυσαρκίας χρησιμοποιείται ευρέως ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), ο οποίος υπολογίζεται ως το βάρος (σε κιλά) δια του ύψους (σε μέτρα) στο τετράγωνο. Αν και αποτελεί πρακτικό εργαλείο, δέχεται κριτική, καθώς δεν λαμβάνει υπόψη παραμέτρους όπως η σύσταση σώματος και η κατανομή λίπους.
Με βάση τον ΔΜΣ, η κατηγοριοποίηση έχει ως εξής:
-
Φυσιολογικό βάρος: < 25 kg/m²
-
Υπέρβαρο: 25–30 kg/m²
-
Παχυσαρκία: > 30 kg/m²
Η εικόνα της παχυσαρκίας στην Ελλάδα
Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, τα ποσοστά υπέρβαρου και παχυσαρκίας παρουσιάζουν διακυμάνσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Το 2022 καταγράφηκε μικρή μείωση στα ποσοστά των υπέρβαρων ατόμων σε σύγκριση με το 2019. Συγκεκριμένα, περίπου 54% του πληθυσμού κατατάχθηκε ως υπέρβαρο, παρουσιάζοντας μείωση κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες. Αντίστοιχα, το ποσοστό της παχυσαρκίας μειώθηκε από 17% το 2019 σε 11% το 2022.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η παιδική παχυσαρκία. Το 2020 το ποσοστό στην Ελλάδα ανήλθε σε 14%, αυξημένο σε σχέση με το 2000 και υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Έρευνες δείχνουν ότι περίπου 7 στα 10 παχύσαρκα παιδιά παραμένουν παχύσαρκα και στην ενήλικη ζωή, με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μεταβολικών και καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Η παχυσαρκία είναι αποτέλεσμα σύνθετης αλληλεπίδρασης:
-
Γενετικών παραγόντων
-
Περιβαλλοντικών επιρροών
-
Καθιστικής ζωής και έλλειψης άσκησης
-
Ανθυγιεινής διατροφής
-
Ορισμένων ενδοκρινικών διαταραχών
Η σημασία της αλλαγής τρόπου ζωής
Πριν από οποιαδήποτε φαρμακευτική παρέμβαση, είναι κρίσιμο να γίνει κατανοητό ότι καμία θεραπεία δεν είναι αποτελεσματική χωρίς αλλαγή τρόπου ζωής.
Βασικοί πυλώνες αντιμετώπισης:
-
Ισορροπημένη διατροφή με επαρκή ενυδάτωση και πρωτεΐνη
-
Καθημερινή σωματική άσκηση
-
Επαρκής και ποιοτικός ύπνος
-
Διαχείριση στρες
Η άσκηση συμβάλλει όχι μόνο στη μείωση βάρους αλλά και στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και στη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Ο επαρκής ύπνος είναι επίσης καθοριστικός, καθώς η στέρησή του επηρεάζει τον μεταβολισμό και αυξάνει την όρεξη.
Σύγχρονες φαρμακευτικές επιλογές
Σήμερα διατίθενται σύγχρονες φαρμακευτικές θεραπείες για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας Οι ουσίες αυτές δρουν σε κέντρα του εγκεφάλου που ρυθμίζουν την όρεξη, αυξάνουν το αίσθημα κορεσμού και επιβραδύνουν την κένωση του στομάχου, συμβάλλοντας στη μείωση της πρόσληψης τροφής.
Κλινικές μελέτες σε μη διαβητικά άτομα με ΔΜΣ >30 kg/m² και επιπλέον παράγοντα κινδύνου έδειξαν:
-
Μείωση σωματικού βάρους περίπου 12,7% με semaglutide
-
Μείωση έως 15–19,5% με tirzepatide, ανάλογα με τη δοσολογία
Πέρα από την απώλεια βάρους, έχει παρατηρηθεί βελτίωση στο γλυκαιμικό έλεγχο, σε καρδιαγγειακούς δείκτες και σε καταστάσεις όπως η υπνική άπνοια.
Ανεπιθύμητες ενέργειες και προφυλάξεις
Όπως όλα τα φάρμακα, έτσι και αυτά μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Οι συχνότερες είναι:
-
Ναυτία
-
Διάρροια
-
Δυσκοιλιότητα
Σπανιότερα έχουν αναφερθεί παγκρεατίτιδα, χολολιθίαση ή νεφρική δυσλειτουργία. Για τη μείωση γαστρεντερικών ενοχλήσεων συστήνεται διακοπή της λήψης τροφής με την αίσθηση κορεσμού και αποφυγή λιπαρών ή ανθρακούχων ποτών.
Επιπλέον:
-
Απαιτείται επαρκής ενυδάτωση, καθώς μπορεί να μειωθεί το αίσθημα δίψας.
-
Αντενδείκνυνται σε άτομα με ιστορικό καρκίνου θυρεοειδούς.
-
Χορηγούνται με προσοχή σε ιστορικό παγκρεατίτιδας ή χολολιθίασης.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στον κίνδυνο σαρκοπενίας, ειδικά σε ηλικιωμένους, λόγω ταχείας απώλειας βάρους. Η άσκηση και η επαρκής πρωτεϊνική πρόσληψη μειώνουν τον κίνδυνο.
Η χρήση τους πρέπει να γίνεται μόνο με ιατρική καθοδήγηση, λαμβάνοντας υπόψη ενδείξεις, αντενδείξεις και συνοδά νοσήματα. Για τη διατήρηση της απώλειας βάρους απαιτείται συνήθως μακροχρόνια χορήγηση, πάντα σε συνδυασμό με αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Εναλλακτικές λύσεις
Σε περιπτώσεις νοσογόνου παχυσαρκίας που δεν ανταποκρίνονται στη φαρμακευτική αγωγή, η βαριατρική χειρουργική μπορεί να αποτελέσει θεραπευτική επιλογή. Η μακροχρόνια παχυσαρκία επιβαρύνει σημαντικά το καρδιαγγειακό σύστημα και αυξάνει τον συνολικό κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.
Συνολικά, η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας απαιτεί ολιστική, εξατομικευμένη και μακροχρόνια προσέγγιση, με συνδυασμό πρόληψης, αλλαγής συνηθειών και, όπου ενδείκνυται, ιατρικής παρέμβασης.
