Η Πνευμονική Αποκατάσταση αποτελεί μια ολοκληρωμένη, διεπιστημονική παρέμβαση που βασίζεται στην κλινική και λειτουργική αξιολόγηση του ασθενή με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), προκειμένου να εφαρμοστεί εξατομικευμένη θεραπεία, η οποία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ειδικό πρόγραμμα άσκησης, εκπαίδευσης και συμπεριφορικής αλλαγής. Ο στόχος είναι η βελτίωση της σωματικής και ψυχολογικής κατάστασης του ασθενή και η αύξηση της μακροχρόνιας συμμόρφωσής του σε συμπεριφορές που ενισχύουν την υγεία του.
Για να λειτουργήσει σωστά και ολοκληρωμένα ένα πρόγραμμα πνευμονικής αποκατάστασης απαιτεί τη συνεργασία μιας σειράς επαγγελματιών υγείας που περιλαμβάνει πνευμονολόγους, φυσιοθεραπευτές, εργοφυσιολόγους, διατροφολόγους και ψυχολόγους. Κάθε μια από τις ειδικότητες αυτές, αξιολογεί τους ασθενείς και προσαρμόζει κομμάτια του προγράμματος στις ανάγκες τους. Ο πνευμονολόγος αποτελεί την κεφαλή του προγράμματος αποκατάστασης. Ο ρόλος του είναι πολυδιάστατος και περιλαμβάνει αρχική αξιολόγηση των ασθενών, την αναγνώριση εκείνων που χρήζουν ένταξη σε πρόγραμμα αποκατάστασης και την παραπομπή τους σε αυτό. Καθορίζει μαζί με τον εργοφυσιολόγο την ένταση της άσκησης που απαιτείται για κάθε ασθενή με τη χρήση εργοσπιρομετρίας, βελτιστοποιεί τη φαρμακευτική θεραπεία του ασθενούς και επικοινωνεί με όλες τις ειδικότητες του προγράμματος, ώστε να καλυφθούν όλες οι ανάγκες του κάθε ασθενούς με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Επιπλέον παρακολουθεί την πρόοδο του ασθενούς και τον εκπαιδεύει όσον αφορά στο νόσημά του, τη χρήση των φαρμάκων και στην έγκαιρη αναγνώριση πιθανών παροξύνσεων.
Ο Εργοφυσιολόγος, από τη μεριά του σε συνεργασία με τον Πνευμονολόγο, αξιολογεί την ικανότητα άσκησης μέσω εργοσπιρομετρίας και άλλων δοκιμασιών και αναλαμβάνει το σχεδιασμό, την υλοποίηση και την παρακολούθηση εξατομικευμένων προγραμμάτων άσκησης. Το πρόγραμμα άσκησης περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, 2-3 φορές την εβδομάδα επιβλεπόμενη αερόβια άσκηση (όπως ποδήλατο, διάδρομο), μυϊκή ενδυνάμωση και ασκήσεις ισορροπίας. Τα προγράμματα είναι εξατομικευμένα, με σταδιακή αύξηση έντασης και διάρκειας.
Στη χώρα μας, Εργοφυσιολόγοι σε συνεργασία με Πνευμονολόγους υλοποιούν προγράμματα άσκησης-πνευμονικής αποκατάστασης για εξωνοσοκομειακούς ασθενείς, κυρίως στο πλαίσιο πανεπιστημιακών ερευνητικών προγραμμάτων. Από το προηγούμενο έτος, ωστόσο, εφαρμόζονται πιλοτικά προγράμματα άσκησης- πνευμονικής αποκατάστασης για ασθενείς με ΧΑΠ και σε επίπεδο κοινότητας, στους Δήμους Θεσσαλονίκης και Περιστερίου. Επιπρόσθετα, η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία ανέπτυξε δύο διαδικτυακές πλατφόρμες (www.zoimehap.gr και https://ipf-askisi-anasa-zoi.gr), με εκπαιδευτικό υλικό για την ενημέρωση και την ενίσχυση της φυσικής δραστηριότητας των ασθενών.
Οι συμμετέχοντες ασθενείς σε αυτά τα προγράμματα παρουσίασαν βελτίωση στην αερόβια ικανότητα (με αύξηση του χρόνου μέγιστης άσκησης και του παραγόμενου έργου κατά 20–23% και του χρόνου συνεχόμενης υπομέγιστης άσκησης από 5 σε 20 λεπτά) και στη μυϊκή δύναμη. Ταυτόχρονα, παρουσίασαν μείωση των επιπέδων άγχους/κατάθλιψης και της καθημερινής δύσπνοιας και αύξηση της εβδομαδιαίας φυσικής δραστηριότητας. Τα σημαντικά αυτά αποτελέσματα, αναδεικνύουν την ανάγκη ανάπτυξης προγραμμάτων πνευμονικής αποκατάστασης με χρηματοδότησή τους από τους ασφαλιστικούς φορείς, για την ισότιμη πρόσβαση όλων των ασθενών με πνευμονοπάθειες.
Η πνευμονική αποκατάσταση αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στην αντιμετώπιση ασθενών με ΧΑΠ, καθώς αποδεδειγμένα βελτιώνει την ικανότητα για άσκηση και την ποιότητα ζωής και μειώνει την συμπτωματολογία, την χρήση υπηρεσιών υγείας, την επανεισαγωγή στο νοσοκομείο και την θνησιμότητα μετά την σοβαρή παρόξυνση. Όμως και τα οικονομοτεχνικά στοιχεία είναι ξεκάθαρα: με δεδομένη την συχνότητα της νόσου, το κόστος θεραπείας και νοσηλείας και την απώλεια εργατο-ωρών, η πνευμονική αποκατάσταση αποτελεί μια παρέμβαση με εξαιρετικά ευνοϊκή σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας για τους ασθενείς με ΧΑΠ.
Παρά τα όσα ισχύουν στην συντριπτική πλειοψηφία των συστημάτων Υγείας του εξωτερικού, στην Ελλάδα δεν υπάρχουν οργανωμένα, ολοκληρωμένα προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης αποζημιούμενα από τον ΕΟΠΥΥ. Επί του παρόντος, αυτή η θεραπευτική προσέγγιση παρέχεται μόνο σε ορισμένες Πνευμονολογικές Κλινικές (κυρίως Πανεπιστημιακές), από ειδικό επιστημονικό προσωπικό που εργάζεται, σε μεγάλο βαθμό, εθελοντικά, με αποτέλεσμα να αποκλείεται από την παρέμβαση σημαντικό μέρος των ασθενών που θα μπορούσαν να ωφεληθούν. Επομένως είναι αναγκαίο τα προγράμματα να θεσμοθετηθούν επίσημα και να αποζημιωθούν από την Πολιτεία, με στόχο την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση της νόσου.
