Η σιδηροπενική αναιμία είναι ο συχνότερος τύπος αναιμίας — μιας κατάστασης που εμφανίζεται όταν ο οργανισμός δεν παράγει επαρκή αριθμό υγιών ερυθρών αιμοσφαιρίων ή όταν τα ερυθρά αιμοσφαίρια που παράγονται δεν λειτουργούν σωστά.
Η σιδηροπενική αναιμία προκύπτει όταν ο οργανισμός δεν διαθέτει αρκετό σίδηρο. Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης που μεταφέρει το οξυγόνο μέσω του αίματος σε όλα τα μέρη του σώματος.
Ποιοι εμφανίζουν σιδηροπενική αναιμία;
Η σιδηροπενική αναιμία επηρεάζει περισσότερες γυναίκες από άνδρες.
Ο κίνδυνος είναι υψηλότερος για γυναίκες που:
- Είναι έγκυες. Η σιδηροπενική αναιμία επηρεάζει περίπου μία στις έξι εγκύους. Κατά την εγκυμοσύνη, οι ανάγκες σε σίδηρο αυξάνονται για την ανάπτυξη του εμβρύου.
-
Βαρύτερη ή μεγαλύτερης διάρκειας έμμηνος ρύση
Βρέφη, μικρά παιδιά και έφηβοι βρίσκονται επίσης σε αυξημένο κίνδυνο λόγω των αυξημένων αναγκών τους σε σίδηρο εξαιτίας της ανάπτυξης.
Σιδηροπενία μπορεί επίσης να αναπτυχθεί για διάφορους λόγους, όπως:
- Απώλεια αίματος, η οποία μπορεί να οφείλεται σε:
- Προβλήματα του πεπτικού συστήματος (έλκη, πολύποδες παχέος εντέρου, καρκίνος παχέος εντέρου, μακροχρόνια χρήση ασπιρίνης ή άλλων παυσίπονων χωρίς συνταγή). Σε ανάπτυξη σιδηροπενιας σε άνδρα ή σε μετεμμηνοπαυσιακή γυναίκα ή γυναίκα που δεν έχει βαριά έμμηνο ρύση, ο γιατρός θα πρέπει να αποκλείσει την πιθανότητα αιμορραγίας από το γαστρεντερικό. Μπορεί να συστήσει εξέταση κοπράνων FIT για ανίχνευση αιμοσφαιρίνης, κολονοσκόπηση και/ή γαστροσκόπηση
- Συχνή αιμοδοσία χωρίς επαρκή χρόνο αποκατάσταση
- Μη επαρκή πρόσληψη τροφών πλούσιων σε σίδηρο. Ο οργανισμός απορροφά τον σίδηρο από ζωικές τροφές (κρέας, κοτόπουλο, ψάρι) δύο έως τρεις φορές καλύτερα από τον σίδηρο φυτικής προέλευσης.
- Δυσκολία στην απορρόφηση σιδήρου. Ορισμένες παθήσεις, όπως η νόσος του Crohn ή η κοιλιοκάκη, δυσκολεύουν την απορρόφηση σιδήρου από τις τροφές
Ποια είναι τα συμπτώματα της σιδηροπενικής αναιμίας;
Η σιδηροπενική αναιμία συχνά αναπτύσσεται σταδιακά και τα συμπτώματα μπορεί αρχικά να είναι ήπια.
Καθώς επιδεινώνεται, μπορεί να εμφανιστούν:
- Κόπωση (πολύ συχνή)
- Αδυναμία (πολύ συχνή)
- Ζάλη
- Πονοκέφαλοι
- Χαμηλή θερμοκρασία σώματος
- Ωχρό δέρμα
-
Αίσθημα παλμών (Ταχυκαρδία ή αρρυθμίες)
- Δύσπνοια ή πόνος στο στήθος, ιδιαίτερα με άσκηση
- Εύθραυστα νύχια
- Pica (ασυνήθιστη επιθυμία για πάγο, πολύ κρύα ποτά ή μη βρώσιμα υλικά όπως χώμα ή χαρτί)
Διάγνωση αναιμίας και σιδηροπενίας
Ο γιατρός σας θα χρησιμοποιήσει συγκεκριμένους αιματολογικούς δείκτες μέσω της γενικής εξέτασης αίματος για να εντοπίσει τη σιδηροπενία και να παρακολουθήσει τη βαρύτητά της:
Όρια Αιμοσφαιρίνης (Hgb) — αναιμία διαγιγνώσκεται όταν τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης είναι <12 g/dL στις μη εγκύους ενήλικες γυναίκες, <11 g/dL στις εγκύους και <13.5 g/dL στους άνδρες.
Έλεγχος Φερριτίνης Ορού — Πρόκειται για την ακριβέστερη εξέταση για την αξιολόγηση των συνολικών αποθηκών σιδήρου. Επίπεδα <12 ng/mL υποδηλώνουν με βεβαιότητα σιδηροπενία.
Μπορείτε να συμβάλετε στην πρόληψη της σιδηροπενικής αναιμίας με τα ακόλουθα μέτρα:
Αντιμετωπίστε την αιτία της απώλειας αίματος.
Συζητήστε με τον γιατρό σας εάν έχετε βαριά έμμηνο ρύση ή προβλήματα του πεπτικού συστήματος, όπως συχνή διάρροια ή αίμα στα κόπρανα.
Καταναλώστε τροφές πλούσιες σε σίδηρο.
Καλές πηγές σιδήρου είναι το άπαχο κρέας και το κοτόπουλο, τα σκούρα φυλλώδη λαχανικά και τα όσπρια.
Επιλέξτε τροφές που βοηθούν στην απορρόφηση σιδήρου.
Ο χυμός πορτοκαλιού, οι φράουλες, το μπρόκολο και άλλα φρούτα και λαχανικά με βιταμίνη C ενισχύουν την απορρόφηση του σιδήρου.
Κάντε υγιεινές διατροφικές επιλογές.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που ακολουθούν μια ισορροπημένη διατροφή λαμβάνουν τον σίδηρο και τις βιταμίνες που χρειάζεται ο οργανισμός τους.
Αποφύγετε την κατανάλωση καφέ ή τσαγιού μαζί με τα γεύματα.
Αυτά τα ροφήματα δυσκολεύουν την απορρόφηση του σιδήρου.
Συζητήστε με τον γιατρό σας εάν λαμβάνετε συμπληρώματα ασβεστίου.
Το ασβέστιο μπορεί να δυσκολέψει την απορρόφηση του σιδήρου από τον οργανισμό.
Θεραπεία
Ως απλούστερη και φθηνότερη επιλογή σιδηροθεραπείας από του στόματος, συστήνεται η λήψη 200 mg θειικού σιδήρου, υπό την μορφή δισκίων, δύο φορές την ημέρα και για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 3 μηνών μετά την αποκατάσταση της αναιμίας, ώστε να αποκατασταθούν και οι αποθήκες σιδήρου του οργανισμού.
Ο σίδηρος θα πρέπει να λαμβάνεται με κενό στομάχι, 2 ώρες πρίν το γεύμα ή το δείπνο.
Πιθανές παρενέργειες των σκευασμάτων σιδήρου, από την αλληλεπίδραση του με το γαστρεντερικό βλεννογόνο, είναι πόνος στο στομάχι, ναυτία, έμετοι, διάρροιες, δυσκοιλιότητα, ακόμα και κοπρόσταση, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους, και μαύρη χρώση των κοπράνων.
Χαμηλότερες δόσεις, από τις παραδοσιακές, δυνατόν να είναι αποτελεσματικές και καλύτερα ανεκτές.
Άλλες μορφές σιδήρου (πχ γλυκονικός, φουμαρικός κλπ) δυνατόν να είναι καλύτερα ανεκτές από τον θειικό σίδηρο, αλλά πιθανώς με χαμηλότερη απορρόφηση.
Σε ασθενείς που δεν ανέχονται ή δεν ανταποκρίνονται στην από του στόματος χορήγηση σιδήρου δυνατόν να συστηθεί ενδοφλέβια χορήγηση σιδήρου. Η ενδοφλέβια χορήγηση σιδήρου δυνατόν να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση σε ορισμένους ασθενείς, κάποιες φορές ιδιαίτερα σοβαρή. Θα πρέπει πάντα να χορηγείται μια δοκιμαστική δόση πριν την πρώτη έγχυση.
Γράφει ο Ευάγγελος Φραγκούλης, MD, MΗΑ, General Practitioner/ Family Physician, MSc in Health Care Management, Secretary General Hellenic Academy of Family Medicine/ General Practice & PHC, Ass. Chief Doctor EDOEAP, Member of the National Public Health Experts Committee, Member of Council European Primary Care Cardiovascular Society- EPCCS, National Representative European Society of Hypertension WG on General Practitioners and Team Based Care
