Οι προσωπικές αναφορές στη χρήση ουσιών, είτε γίνονται μέσω κοινωνικών δικτύων είτε μέσω παραδοσιακών μέσων επικοινωνίας, έχουν την ίδια δυναμική και την ίδια δυνητική επιρροή στο κοινό, ανεξαρτήτως του μέσου στο οποίο προβάλλονται. Από τη δοκιμή έως την εξαρτητική συμπεριφορά, το μήνυμα που εκπέμπεται παραμένει ισχυρό και μπορεί να επηρεάσει βαθιά ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, και ιδίως τους νέους.
Αυτό επισημαίνει ο Εθνικός Συντονιστής για τις Εξαρτήσεις στην Ελλάδα και Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), κ. Αθανάσιος Θεοχάρης, με αφορμή τη δημόσια τοποθέτηση του πρώην υπουργού Οικονομικών κ. Γιάνη Βαρουφάκη σχετικά με προσωπική εμπειρία περιστασιακής χρήσης ναρκωτικών.
«Η χρήση ουσιών δεν είναι θέμα μαγκιάς ή επίδειξης»
Όπως τονίζει ο κ. Θεοχάρης, η χρήση ουσιών δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως πράξη «μαγκιάς», επίδειξης ή επιρροής. Δεν αποτελεί θέμα influence ούτε μπορεί να κανονικοποιείται επειδή ενδεχομένως υπήρξε, κατά την υποκειμενική κρίση κάποιου, μια «θετική εμπειρία», χωρίς να είναι γνωστές οι συνθήκες υπό τις οποίες αυτή πραγματοποιήθηκε.
Ακόμη και όταν τέτοιες αναφορές διατυπώνονται ως προσωπικές εμπειρίες, φέρουν αυξημένη ευθύνη, καθώς το αποτύπωμά τους στο κοινό —και ιδιαίτερα στους εφήβους— μπορεί να είναι εξαιρετικά επιβαρυντικό. Η δημόσια απενοχοποίηση της πρώτης δοκιμής ή της χρήσης «ελαφριών» ουσιών δημιουργεί ένα επικίνδυνο πλαίσιο κανονικότητας και συνιστά μια ιδιαίτερα ανησυχητική συνθήκη.
Ευάλωτοι οι έφηβοι και οι νέοι
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους εφήβους και τους νέους, των οποίων η ανάπτυξη του μετωπιαίου φλοιού βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Σε αυτές τις ηλικίες, η πρώτη επαφή με ουσίες —όπως η κάνναβη, το αλκοόλ ή άλλες εξαρτησιογόνες πρακτικές— συχνά πραγματοποιείται υπό την «ασφαλή» επίφαση της χαλάρωσης ή της θετικής εμπειρίας, όπως αυτή προβάλλεται μέσα από δημόσιες τοποθετήσεις.
Με αυτόν τον τρόπο, εδραιώνονται στρεβλά και μη υγιή πρότυπα και ενισχύεται η εσφαλμένη αντίληψη περί «αθώας» χρήσης.
Επικίνδυνη σύγχυση και σοβαρές συνέπειες
Η κουλτούρα αποδοχής και η παραπληροφόρηση γύρω από τις ουσίες, και ειδικά την κάνναβη, έχουν δημιουργήσει μια επικίνδυνη σύγχυση, κυρίως μεταξύ των νέων. Πρόσφατα περιστατικά στη χώρα μας, που κατέληξαν ακόμη και στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, αποδεικνύουν ότι οι συνέπειες μόνο αμελητέες δεν είναι.
Η χρήση ουσιών μπορεί να επηρεάσει κρίσιμες λειτουργίες του οργανισμού, να διαταράξει τη νευρολογική ανάπτυξη και να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις, όπως εξασθένηση της μνήμης, της προσοχής και της συγκέντρωσης. Συνδέεται επίσης με πτώση σχολικών ή επαγγελματικών επιδόσεων, μειωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων, απώλεια κινήτρου, απάθεια και κοινωνική απομόνωση. Δεν λείπει, τέλος, ο κίνδυνος εμφάνισης σοβαρών ψυχικών διαταραχών, όπως ψύχωση, σχιζοφρένεια, κατάθλιψη και αυτοκτονικός ιδεασμός.
Η ευθύνη των δημόσιων λόγων
Όπως καταλήγει ο κ. Θεοχάρης, η δημόσια προβολή μιας «θετικής» εμπειρίας χρήσης ουσιών δεν είναι ούτε αθώα ούτε ακίνδυνη. Η ατομική ευθύνη —και πολύ περισσότερο η ευθύνη των δημόσιων τοποθετήσεων— μπορεί να λειτουργήσει είτε ως παράγοντας προστασίας είτε ως καταλύτης κινδύνου.
Η κανονικοποίηση της χρήσης μετατρέπει την πρώτη δοκιμή και την υπερβολή σε κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές και δεν θα πρέπει να αποτελούν δημόσιες προσκλήσεις σε σοβαρούς κινδύνους για την υγεία.
Η πρόληψη, υπογραμμίζει, προϋποθέτει απομυθοποίηση, έγκυρη πληροφόρηση, γνώση, σαφή όρια —ιδίως για τους ανήλικους— και έγκαιρη αναγνώριση των σημάτων κινδύνου.
