Η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού στα δημόσια συστήματα υγείας εξελίσσεται σε μία από τις πιο επίμονες και πολιτικά φορτισμένες προκλήσεις στην Ευρώπη. Ρεπορτάζ, παρεμβάσεις επαγγελματικών φορέων και προειδοποιήσεις διεθνών οργανισμών συγκλίνουν σε ένα συμπέρασμα: το πρόβλημα δεν είναι πια συγκυριακό, αλλά δομικό.
Σε πολλές χώρες της Ε.Ε., τα νοσοκομεία λειτουργούν με χρόνιες ελλείψεις γιατρών και νοσηλευτών, ιδιαίτερα σε κρίσιμες ειδικότητες και σε περιφερειακές δομές. Οι δυσκολίες κάλυψης εφημεριών έχουν οδηγήσει σε προσωρινά «λουκέτα» τμημάτων, συγχωνεύσεις κλινικών και αυξημένους χρόνους αναμονής για ασθενείς. Το φαινόμενο είναι εντονότερο στην περιφέρεια και σε νησιωτικές ή απομακρυσμένες περιοχές, όπου η στελέχωση θεωρείται συχνά μη ελκυστική επαγγελματικά και οικονομικά.
Η υπερφόρτωση
Η πανδημία της COVID-19 λειτούργησε ως καταλύτης. Αν και ανέδειξε τον κρίσιμο ρόλο των επαγγελματιών υγείας, άφησε πίσω της ένα κύμα burnout, πρόωρων αποχωρήσεων και επαγγελματικής απογοήτευσης. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές μελέτες, μεγάλος αριθμός νοσηλευτών και γιατρών δηλώνει ότι εξετάζει την έξοδο από το δημόσιο σύστημα ή ακόμα και από το επάγγελμα, λόγω υπερφόρτωσης, χαμηλών αμοιβών και περιορισμένων προοπτικών εξέλιξης.
Ο World Health Organization έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη οδεύει προς σοβαρό έλλειμμα υγειονομικού προσωπικού την επόμενη δεκαετία, αν δεν υπάρξουν συντονισμένες πολιτικές προσέλκυσης και διατήρησης προσωπικού. Αντίστοιχα, η European Commission αναγνωρίζει πλέον ανοιχτά ότι η ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας δεν εξαρτάται μόνο από υποδομές και φάρμακα, αλλά πρωτίστως από τους ανθρώπους που τα στελεχώνουν.
Ανταγωνισμός μεταξύ χωρών
Το πρόβλημα επιτείνεται από τον ανταγωνισμό μεταξύ χωρών. Κράτη με ισχυρότερα συστήματα αμοιβών απορροφούν προσωπικό από ασθενέστερες οικονομίες, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο ανισοτήτων εντός της Ένωσης. Παράλληλα, η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει τη ζήτηση για υπηρεσίες υγείας, την ώρα που το εργατικό δυναμικό μειώνεται.
Το κρίσιμο ερώτημα που επανέρχεται σήμερα στον ευρωπαϊκό Τύπο είναι αν τα δημόσια συστήματα υγείας μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν με διαρκή καθεστώς έκτακτης ανάγκης. Η απάντηση φαίνεται να οδηγεί σε δύσκολες πολιτικές αποφάσεις: επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό, αλλαγές στα μοντέλα εργασίας και επαναπροσδιορισμό της αξίας της δημόσιας υγείας ως βασικού πυλώνα κοινωνικής συνοχής.
Χωρίς αυτές τις παρεμβάσεις, η κρίση στελέχωσης κινδυνεύει να εξελιχθεί στον αδύναμο κρίκο της ευρωπαϊκής υγειονομικής ασφάλειας.
